Denetimli Serbestlik Nedir? Kimler Yararlanır, 5 Günlük Başvuru, Yükümlülükler ve İhlal (5275 m.105/A)

Denetimli serbestlik nedir? (5275 m.105/A)

Denetimli serbestlik, hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının cezaevi dışında, denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülüklerle infaz edilmesidir (5275 sayılı Kanun m.105/A). Hükümlü serbest kalmış sayılmaz; cezası infaz edilmeye devam eder, yalnızca infazın yeri ve biçimi değişir.

Halk arasında "denetimliye çıkmak" denen durum budur. Karar kendiliğinden verilmez: hükümlünün talebi, cezaevi idaresinin değerlendirme raporu ve infaz hâkiminin kararı gerekir.

Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve adli kontrol aynı şey mi?

Bu üç kavram sık karıştırılır ama aynı şey değildir:

Adli kontrolde henüz bir mahkûmiyet yoktur; denetimli serbestlikte kesinleşmiş bir ceza infaz edilmektedir.

Denetimli serbestlikten kimler yararlanabilir?

M.105/A/1'e göre genel kural şudur: açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, iyi hâlli ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan hükümlü başvurabilir. Açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlü de diğer şartları taşıyorsa yararlanabilir (m.105/A/2).

Bazı hükümlüler için süre daha uzundur (m.105/A/3):

• Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için koşullu salıverilmeye iki yıl veya daha az süre kalması,
• Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler için üç yıl veya daha az süre kalması yeterlidir. Bu durumun Adli Tıp Kurumu onaylı raporla belgelenmesi gerekir.

Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilen cezalarda bu infaz usulü uygulanmaz (m.105/A/4). Ödenmeyen adli para cezasının sonuçları için adli para cezası ödenmezse ne olur yazısına bakın.

Cezaevinde en az ne kadar kalmak gerekir?

4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla m.105/A/1'e eklenen cümleye göre hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini cezaevinde geçirmiş olması gerekir; bu süre beş günden az olamaz. Geçici 11. madde bu kuralın, düzenlemenin yürürlüğünden önce işlenen suçlara uygulanmayacağını söyler. Bu nedenle hesapta karar tarihine değil, suç tarihine bakılır.

Örneğin, varsayımsal olarak suç 2026'da işlenmiş ve hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken süre 30 ay olsun. Onda bir kuralı gereği en az 3 ay cezaevinde kalınmış olmalıdır; koşullu salıverilmeye bir yıl kalmış olması tek başına yetmez. Aynı dosyada suç 2024'te işlenmişse onda bir şartı aranmaz, diğer koşullar yine gerekir.

31/7/2023 ve öncesinde işlenen suçlar için geçici 10. maddede, bazı suçlar hariç tutularak, en az üç ay açık cezaevinde kalmış hükümlülerin talepleri hâlinde denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanmasını sağlayan ayrı bir düzenleme vardır. Bu hesap suç türüne ve kurum süresine göre değiştiği için ayrıntısını ceza yatarı ve denetimli serbestlik hesabı yazısında ve infaz hesaplama aracında bulabilirsiniz.

Denetimli serbestlik talebi nasıl yapılır, kararı kim verir?

Süreç hükümlünün talebiyle başlar. Cezaevi idaresi bir değerlendirme raporu hazırlar; karar, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından verilir (m.105/A/1). Kanunda "karar verilebilir" ifadesi kullanıldığı için koşulları taşımak otomatik bir hak doğurmaz; iyi hâl değerlendirmesi ve kurum raporu sonuca etki eder.

Talepte hangi denetimli serbestlik müdürlüğüne başvuracağınızı doğru yazın. Çıktıktan sonra başvurulacak müdürlük budur.

Karardan sonra 5 gün içinde ne yapılmalı?

Cezaevinden çıktıktan sonra talepte belirtilen denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmak zorunludur (m.105/A/6-a). Başvurulmazsa müdürlüğün talebiyle infaz hâkimi, hükümlünün açık cezaevine gönderilmesine karar verir.

Bunun ağır bir sonucu daha vardır: beş günlük süre bittikten sonra iki gün daha geçmesine rağmen başvurmayan hükümlü hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 292 ve 293. maddelerindeki hükümlü veya tutuklunun kaçması hükümleri uygulanır (m.105/A/8). Yani geç kalmak yalnızca cezaevine dönüş değil, ayrı bir ceza soruşturması riski de doğurur. Başvuru tarihini gösteren belgeyi saklayın.

Denetimli serbestlik yükümlülükleri nelerdir?

Müdürlük, koşullu salıverilme tarihine kadar hükümlüyü şu yükümlülüklerden birine veya birkaçına tabi tutar (m.105/A/5):

• kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma,
• bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunma,
• belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,
• belirlenen programlara katılma.

Yükümlülükler hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirilebilir. Kullanmak için uyuşturucu satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma suçundan (TCK m.191) hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılır. İmza günleri, konut denetimi ve seyahat izni gibi uygulamalar size verilen denetim planında yazar; şehir dışına veya yurt dışına çıkış için denetimli serbestlikte seyahat yazısına bakın.

Denetimli serbestlik ihlali olursa ne olur?

Kanun açık cezaevine geri gönderilmeyi üç durumda düzenler (m.105/A/6): beş gün içinde müdürlüğe başvurmamak, yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına veya denetim planına uymamakta ısrar etmek ve hükümlünün cezaevine dönmek istemesi. Kararı, müdürlüğün talebi üzerine müdürlüğün bulunduğu yer infaz hâkimi verir.

Kanun "uymamakta ısrar" ifadesini kullanır; tek bir aksaklık her durumda geri gönderme sonucu doğurmaz, ama bu da garanti değildir. Hastalık, iş veya aile nedeniyle bir yükümlülüğü yerine getiremeyecekseniz önceden müdürlüğe yazılı bildirin ve belgesini ekleyin.

Denetimli serbestlik sürerken işlendiği iddia edilen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, infaz hâkimi açık cezaevine gönderme kararı verebilir. Bu davada beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı çıkarsa denetimli serbestliğe devam edilir (m.105/A/7).

Denetimli serbestlik bitince ne olur?

Yükümlülüklere ve denetim planına uygun davranan hükümlü için müdürlük gerekçeli bir rapor hazırlar ve koşullu salıverilme işlemi için ilgili mahkemeye gönderir (m.105/A/9). Denetimli serbestlik süresi koşullu salıverilme tarihinde biter; bundan sonra koşullu salıverilmenin kendi kuralları uygulanır.

Ceza sürecinin bütününde hangi aşamada olduğunuzu görmek için ceza davasının aşamaları rehberine, kavramın kısa tanımı için denetimli serbestlik sözlüğüne bakabilirsiniz.