Hükümlü, hakkındaki mahkûmiyet hükmü kesinleşmiş kişidir. Kovuşturma başladıktan hükmün kesinleşmesine kadar kişi sanık sayılır (CMK m.2/1-b); mahkûmiyet hükümleri de kesinleşmedikçe infaz edilemez (5275 s.K. m.4). Hükümlü olmak cezaevinde bulunmakla aynı şey değildir; cezanın nasıl infaz edileceği ayrıca belirlenir.
Hükümlü, hakkında verilen mahkûmiyet hükmü kesinleşmiş kişidir. Bu ayrım, sanık tanımı ile infazın kesinleşme koşulundan çıkar. Suç şüphesiyle soruşturulmak veya ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı vermesi, kararın kesinleşmesiyle aynı aşama değildir.
Sanık ile hükümlü arasındaki fark
Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre sanık, kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişidir (CMK m.2/1-b). Hüküm istinaf veya temyiz aşamasındaysa kişi hâlâ sanıktır.
"Mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz." — 5275 s. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.4
Hükümlü olmak cezaevinde olmak mı demek?
Hayır. Hükümlü sözcüğü kesinleşmiş mahkûmiyeti anlatır, kişinin bulunduğu yeri değil. Mahkeme kesinleşen ve yerine getirilmesini onayladığı cezaya ilişkin hükmü Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir; cezanın infazını Cumhuriyet savcısı izler ve denetler (5275 s.K. m.5). Cezanın kapalı veya açık cezaevinde mi çekileceği, denetimli serbestlik gibi imkânlar ayrı kurallara bağlıdır.
Ayrıntı için hapis cezası alırsam cezaevine girer miyim? ve ceza yatarı hesaplama yazılarına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Mahkeme ceza verdiği anda kişi hükümlü olur mu?
Hayır. Hüküm kesinleşene kadar kişi sanıktır (CMK m.2/1-b) ve mahkûmiyet kesinleşmeden infaz edilemez (5275 s.K. m.4). İstinaf veya temyiz yoluna başvurulmuşsa hüküm kesinleşmemiştir.