Denetimli serbestlik, hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının cezaevi dışında, denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetimi ve belirlediği yükümlülükler altında çektirilmesi demektir; genel kural, açık cezaevindeki iyi hâlli hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalmasıdır (5275 s.K. m.105/A).
Denetimli serbestlik, cezanın bir bölümünün cezaevi yerine toplum içinde, denetim altında infaz edilmesidir. Temel düzenleme Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275 s.K.) m.105/A'dır; denetimi yapan denetimli serbestlik müdürlüklerinin kuruluş ve görevleri 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu'nda yer alır.
Denetimli serbestlik ne demek?
Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar kalan süreyi evinde ve işinde geçirir; ancak denetimli serbestlik müdürlüğünün koyduğu yükümlülüklere uymak zorundadır. Kararı, infaz işlemlerini yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi verir; hükümlünün talebi gerekir.
"Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir." — 5275 s.K. m.105/A/1
Koşullu salıverilmeye ne kadar kala?
| Hükümlü | Kalan süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Açık cezaevinde veya çocuk eğitimevinde bulunan iyi hâlli hükümlü | 1 yıl veya daha az | m.105/A/1 |
| 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlü | 2 yıl veya daha az | m.105/A/3-a |
| Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlü (Adli Tıp onaylı raporla) | 3 yıl veya daha az | m.105/A/3-b |
| Adli para cezası ödenmediği için cezası hapse çevrilen | Yararlanamaz | m.105/A/4 |
Şartları taşıdığı hâlde iradesi dışındaki bir nedenle açık cezaevine ayrılamayan iyi hâlli hükümlü de yararlanır (m.105/A/2). 7550 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda ayrıca, koşullu salıverilmeye kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin (en az beş gün) cezaevinde geçirilmiş olması aranır (m.105/A/1, Geçici m.11). 30/3/2020 ve 31/7/2023 öncesinde işlenen suçlarda geçici maddeler (Geçici m.6 ve m.10) bu süreleri uzatır; bu yüzden tarih suç tarihine göre ayrıca hesaplanır; birden çok ceza varsa önce içtima (toplama) kararı gerekir: infaz hesaplama aracı, ayrıntısı ceza yatarı hesaplama 2026.
Yükümlülükler ve ihlal
- Yükümlülükler (m.105/A/5): kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, bir konut veya bölgede denetim altında bulunma, belirlenen yerlere gitmeme, belirlenen programlara katılma. Kullanmak için uyuşturucu suçundan hükümlüler ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılır.
- Açık cezaevine iade (m.105/A/6): Cezaevinden çıktıktan sonra beş gün içinde müdürlüğe başvurmamak, yükümlülüklere uymamakta ısrar etmek veya cezaevine dönmek istemek.
- Yeni dava (m.105/A/7): Alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis gerektiren kasıtlı suçtan kamu davası açılırsa iade kararı verilebilir.
- Kaçma suçu (m.105/A/8): Başvuru süresinin bitiminden itibaren iki gün geçtiği hâlde başvurmayan veya iade kararından sonra iki gün içinde teslim olmayan hakkında TCK m.292 ve 293 uygulanır.
"Denetimli serbestlik" ifadesi, ertelenen cezanın denetim süresi ile koşullu salıverilme sonrası denetim için de kullanılır; bunları da aynı müdürlükler yürütür (5402 s.K. m.14-15). HAGB kararında da beş yıllık denetim süresi içinde denetimli serbestlik tedbirine karar verilebilir (CMK m.231/8). Bu süreçte seyahat için: denetimli serbestlikte şehir dışına çıkmak yasak mı?
Sık sorulan sorular
Denetimli serbestlikten kimler yararlanabilir?
Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, iyi hâlli ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan hükümlüler, talep etmeleri hâlinde yararlanabilir (5275 s.K. m.105/A/1). 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadınlarda bu süre iki yıl, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyenlerde üç yıldır (m.105/A/3). Adli para cezası hapse çevrilenler yararlanamaz (m.105/A/4).
Denetimli serbestlik kararını kim verir?
Ceza infaz kurumu idaresinin hazırladığı değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi karar verir. Hangi yükümlülüklere tabi olunacağına ise denetimli serbestlik müdürlüğü karar verir (5275 s.K. m.105/A/1 ve 5).
Denetimli serbestlik kurallarına uyulmazsa ne olur?
Cezaevinden çıktıktan sonra beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmayan, yükümlülüklere uymamakta ısrar eden veya cezaevine dönmek isteyen hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar kalan cezasını açık ceza infaz kurumunda çekmesine infaz hâkimi karar verir (5275 s.K. m.105/A/6). İki günlük ek süreye rağmen başvurmayan veya iade kararından sonra iki gün içinde teslim olmayan hakkında kaçma suçu hükümleri (TCK m.292-293) uygulanır (m.105/A/8).
Denetimli serbestlik yükümlülükleri nelerdir?
Denetimli serbestlik müdürlüğü; kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunma, belirlenen yer veya bölgelere gitmeme ve belirlenen programlara katılma yükümlülüklerinden birine veya birkaçına karar verir; bunlar hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirilebilir (5275 s.K. m.105/A/5).