İcranın Geri Bırakılması Nedir? 7 Gün Süre, Ödeme Belgesi ve Tehir-i İcra (İİK 33, 36)

İcranın geri bırakılması, mahkeme kararına (ilama) dayanan icra takibinde borçlunun, karardan sonra borcu ödediğini, alacaklının süre verdiğini ya da borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürerek icra mahkemesinden takibin durdurulmasını istemesidir (İİK m.33). Başvuru icra emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılır; ödeme ve erteleme iddiası yalnız noter onaylı veya imzası mahkemede ya da icra dairesinde kabul edilmiş belgeyle ispatlanabilir. Uygulamada aynı adla anılan ikinci yol "tehir-i icra"dır: karar istinaf veya temyiz edildiğinde teminat gösterilerek icra mahkemesinden takibin durdurulması istenir (İİK m.36).

Durumunuza göre kısa yanıt

• Karardan sonra borcu ödediniz: İcra emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine başvurun; ödemeyi noter onaylı veya imzası kabul edilmiş belgeyle gösterin (İİK m.33/1).
• Ödeme dekontunuz var ama alacaklı imzalı bir belge yok: İcra mahkemesi yalnız kanunda sayılan belgelerle karar verir; tanıkla ispat kural olarak mümkün değildir. Ödediğiniz parayı geri almak için genel mahkemede istirdat davası yolu açıktır (İİK m.72).
• Karar 10 yıldır işlem görmeden bekliyordu: İlama dayalı takip son işlemden itibaren 10 yılda zamanaşımına uğrar (İİK m.39); zamanaşımı iddiası resmî belgelerle incelenir (İİK m.33/a).
• Karar henüz kesinleşmedi, istinafa/temyize gittiniz: Takip kesinleşmeyi beklemez; durdurmak için hükmolunan tutarı karşılayan teminat gösterip icra mahkemesinden tehir-i icra kararı almanız gerekir (İİK m.36).
• Nafaka kararı: Nafaka hükümlerinde tehir-i icra için süre verilmez (İİK m.36/4).

İcranın geri bırakılması ne demek, tehir-i icradan farkı ne?

Kanun iki ayrı kurumu aynı "icranın geri bırakılması" ifadesiyle anar. Biri karardan sonra borcun sona erdiği iddiasına, diğeri kararın üst mahkemede incelenmesi sırasında takibin geçici olarak durdurulmasına ilişkindir.

Hangi sebeplerle icranın geri bırakılması istenebilir?

İİK m.33 üç sebep sayar:

• İtfa: Borcun sona ermesi. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu kavramın ödeme yanında ibra, bağışlama, af, terkin ve takası da kapsadığını kabul etmiştir (HGK 2022/759 E., 2023/49 K.).
• İmhal: Alacaklının borçluya süre vermesi, yani borcu ertelemesi.
• Zamanaşımı: Kararın icra edilebilme süresinin dolması.

Bu sebepler ancak hüküm verildikten sonra gerçekleşmişse ileri sürülebilir. Dava sürerken yapılan ödeme veya verilen süre davada savunulmalıydı; icra mahkemesi, mahkemenin verdiği hükmü bu yolla değiştiremez (HGK 2022/759 E., 2023/49 K.).

Süre kaç gün, ne zaman başlar?

İcra emrinin tebliğinden önce (ama karardan sonra) gerçekleşen sebepler için borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine başvurur (İİK m.33/1).

İcra emrinin tebliğinden sonra gerçekleşen ödeme, erteleme veya zamanaşımına dayanan istekler her zaman yapılabilir. Bu durumda ödeme veya erteleme mutlaka noterce düzenlenmiş ya da onaylanmış belgeyle veya icra tutanağıyla gösterilmelidir (İİK m.33/2).

Ödeme emri ve itiraz süreleri ilamsız takipte farklı işler; ilamsız takipte itiraz yolu için icra takibine itiraz rehberine bakabilirsiniz.

Ödeme hangi belgeyle ispatlanır?

İcra emrinin tebliğinden önceki ödeme veya erteleme şu belgelerden biriyle gösterilirse icra geri bırakılır (İİK m.33/1):

1. Yetkili makamlarca (örneğin noterce) düzenlenmiş veya onaylanmış belge,
2. İmzası icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde alacaklı tarafından kabul edilmiş belge.

Hukuk Genel Kurulu'na göre borçlu, bu belgeler dışında yazılı delil başlangıcı, tanık veya yeminle ödeme iddiasını icra mahkemesinde ispat edemez; mahkeme başka bir belgeye dayanarak geri bırakma kararı veremez (HGK 2022/759 E., 2023/49 K.).

Nafaka için önemli istisna: Aynı kararda Genel Kurul, nafaka alacaklısının belirli bir süre nafaka borçlusunun yanında yaşayıp onun tarafından geçindirildiğini, yani nafakanın aynen ödendiğini, borçlunun İİK m.33'teki belgelere bağlı kalmadan tanıkla da ispat edebileceğini kabul etmiş ve tanıkları dinlemeyen icra mahkemesi kararını bozmuştur (oy birliği).

Kanundaki belgelerden birine sahip değilseniz, borçlu olmadığınız hâlde ödemek zorunda kaldığınız parayı genel mahkemede istirdat davasıyla geri isteme hakkınız saklıdır (İİK m.33/son, m.72). Borcun hiç doğmadığını ileri sürüyorsanız izlenecek yol menfi tespit davasıdır.

Zamanaşımı iddiası nasıl incelenir?

İlama dayanan takip, son işlemden itibaren 10 yıl geçince zamanaşımına uğrar (İİK m.39/1). Noter senedine dayanan takipte ise senedin niteliğine göre Borçlar veya Ticaret Kanunu'ndaki süreler uygulanır (İİK m.39/2).

Zamanaşımının dolduğu, kesildiği veya durduğu iddiasını icra mahkemesi resmî belgelere dayanarak inceler ve icranın geri bırakılmasına ya da devamına karar verir (İİK m.33/a-1).

Geri bırakma kararı kesinleşip alacaklıya tebliğ edilirse alacaklı, zamanaşımının gerçekleşmediğini ispat için 7 gün içinde genel mahkemede dava açabilir; açmazsa ilamın zamanaşımına uğradığı kesin hüküm oluşturur (İİK m.33/a-2).

Talep reddedilirse ne olur?

İcra mahkemesi geri bırakma talebini reddederse borçlu, istinaf veya temyiz süresi içinde alacağı karşılayan nakit, rehin, kıymetli evrak veya geçerli bir banka kefaleti göstermek şartıyla kanun yoluna başvurabilir. Borçlunun yeterli malı zaten hacizliyse veya süre içinde haczedilirse teminat gerekmez (İİK m.33/3).

Tehir-i icra: karar kesinleşmeden takip nasıl durdurulur?

Alacak davasında verilen kararın icra takibine konulabilmesi için kural olarak kesinleşmesi gerekmez. Borçlu İİK m.36'ya göre icranın geri bırakılması kararı getirmedikçe ilamlı takip devam eder (Yargıtay 6. HD, 2026/1195 E., 2026/1218 K., oy birliği).

Takibi durdurmak isteyen borçlu, kararı istinaf veya temyiz ettikten sonra şunlardan birini yapar (İİK m.36/1):

• Hükmolunan para veya eşyayı resmî bir mercie depo ettiğini ispat eder,
• Bu değerde, icra mahkemesinin kabul edeceği taşınır veya taşınmaz rehni, kıymetli evrak ya da geçerli banka kefaleti gösterir,
• Ya da hükmolunan tutarı karşılayacak malının hacizli olduğunu gösterir.

Bunun üzerine icra müdürü, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden karar alması için borçluya uygun bir süre verir; süre ancak zorunluluk hâlinde uzatılır. Devlet ve adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermez (İİK m.36/2). Nafaka hükümlerinde bu süre verilmez (İİK m.36/4).

Bölge adliye mahkemesi başvuruyu kesin olarak esastan reddederse veya Yargıtay hükmü onarsa, teminat olarak yatırılan para başka işleme gerek kalmadan alacaklıya ödenir (İİK m.36/6). Kararın üst mahkemece kaldırılması veya bozulması ise icra işlemlerini olduğu yerde durdurur (İİK m.40/1).

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, İİK m.36'ya göre verilen icranın geri bırakılması kararlarının konusu itibarıyla kesin olduğunu, bunlara karşı istinaf yoluna gidilemeyeceğini kabul etmiştir (2025/5723 E., 2025/5664 K., oy birliği).

Takip kesinleştikten sonra ödeme yapıldıysa: İİK m.71

İlamsız takip kesinleştikten sonra borcun ve fer'ilerinin ödendiğini veya alacaklının süre verdiğini noterce onaylı ya da imzası kabul edilmiş bir belgeyle ispat eden borçlu, takibin iptalini veya ertelenmesini her zaman icra mahkemesinden isteyebilir. Kesinleşmeden sonra doğan zamanaşımı iddiasında İİK m.33/a kıyasen uygulanır (İİK m.71).

Uzun süredir işlem görmeyen dosyalarda zamanaşımı hesabı ve kapatma talebi için icra borcu zamanaşımı rehberine bakabilirsiniz.

Başvuru dilekçesinde neler yer alır?

İcranın geri bırakılması bir dava değil, icra emrine karşı icra mahkemesine yapılan bir itirazdır (HGK 2022/759 E., 2023/49 K.). Dilekçede genellikle şunlar bulunur:

• İcra dairesi ve dosya numarası, icra emrinin tebliğ tarihi,
• Dayanılan sebep (ödeme, erteleme veya zamanaşımı) ve bu sebebin kararın verildiği tarihten sonra gerçekleştiği,
• Ödemeyi gösteren noter onaylı veya imzası kabul edilmiş belge ya da zamanaşımını gösteren resmî belgeler,
• Tehir-i icra isteniyorsa kararın istinaf/temyiz edildiğini gösteren belge ve gösterilen teminat,
• "İcranın geri bırakılmasına karar verilmesi" talebi.

Dosyanızdaki belgenin kanunda sayılan belgelerden olup olmadığı, sonucun kalıcı mı geçici mi olacağını belirler. Süre 7 gün olduğundan belge eksikse başvuruyu geciktirmeden hukuki destek almanız yararlı olur.