Kefalet, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.581). Geçerli olması için yazılı şekil, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihinin kefilin el yazısıyla belirtilmesi; kural olarak eşin yazılı rızası gerekir (TBK m.583-584).
Kefalet, bir borcun ödenmemesi ihtimaline karşı üçüncü bir kişinin (kefilin) kendi malvarlığıyla güvence vermesidir. Banka kredisi, kira sözleşmesi ve ticari borçlarda sık kullanılır. Kefil, borçlu ödemezse alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olur.
Kefalet ne demek?
"Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir." — TBK m.581
Kefalet, mevcut ve geçerli bir borç için yapılır; gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de kurulabilir (TBK m.582/1). Kanundan aksi anlaşılmadıkça kefil, kendisine tanınan haklardan önceden feragat edemez (TBK m.582/3).
Geçerlilik şartları
- Yazılı şekil: Sözleşme yazılı yapılmalı; kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihi belirtilmelidir (TBK m.583/1).
- El yazısı: Kefil, sorumlu olduğu azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil ise bu sıfatla yükümlülük altına girdiğini kendi el yazısıyla belirtmelidir (TBK m.583/1).
- Eşin rızası: Evli kişi, mahkemece verilmiş ayrılık kararı yoksa veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmamışsa, ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza en geç sözleşme anında verilmelidir (TBK m.584/1). Ticari işletme sahibinin veya şirket ortağı ya da yöneticisinin işletme veya şirketle ilgili verdiği kefaletler gibi kanunda sayılan hâllerde eşin rızası aranmaz (TBK m.584/3).
Adi kefalet ve müteselsil kefalet
| Adi kefalet | Müteselsil kefalet | |
|---|---|---|
| Alacaklı kefile ne zaman başvurur? | Kural olarak önce borçluya başvurmalıdır; borçlu hakkında kesin aciz belgesi alınması, iflas, konkordato mehli veya Türkiye'de takibin imkânsızlaşması gibi hâllerde doğrudan kefile gidebilir (TBK m.585). | Borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefili takip edebilir; bunun için borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması gerekir (TBK m.586/1). |
| Nasıl doğar? | Aksi belirtilmedikçe | Kefil "müteselsil kefil" sıfatıyla veya bu anlama gelen bir ifadeyle yükümlülük altına girmeyi kabul etmişse (TBK m.586/1) |
Kefil öderse ve kefaletin sona ermesi
- Halefiyet ve rücu: Kefil, alacaklıya ödediği ölçüde onun haklarına halef olur; bu hakları asıl borç muaccel olunca kullanabilir. Kefilin rücu hakkına ilişkin zamanaşımı, alacaklıya ifada bulunduğu anda işlemeye başlar (TBK m.596).
- Asıl borcun sona ermesi: Asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona erince kefil de borcundan kurtulur (TBK m.598/1).
- On yıl: Gerçek kişinin verdiği her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar; kefil, şekle uygun yazılı açıklamayla en çok on yıllık yeni bir dönem için uzatabilir (TBK m.598/3-5).
Ceza davasında "kefalet"
Günlük dilde "kefaletle serbest bırakılma" denilen durum, Ceza Muhakemesi Kanunu'nda kefalet sözleşmesi olarak değil, adli kontrol yükümlülüklerinden biri olan güvence olarak düzenlenir: hâkim, şüphelinin parasal durumunu gözeterek bir güvence miktarı belirleyebilir (CMK m.109/3-f, m.113).
Sık sorulan sorular
Eşimin rızası olmadan kefil olursam kefalet geçerli mi?
Kanun, ayrılık kararı veya yasal ayrı yaşama hakkı yoksa evli kişinin ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabileceğini ve bu rızanın en geç sözleşme anında verilmesi gerektiğini söyler (TBK m.584/1). Ticari işletme ve şirketle ilgili kefaletler gibi kanunda sayılan istisnalarda eşin rızası aranmaz.