İmzaya İtiraz Nedir? Senetteki İmza Benim Değil: 5 Gün Süre, İcra Mahkemesi ve %10 Para Cezası

İmzaya itiraz, icra takibine dayanak yapılan senetteki imzanın borçluya ait olmadığını ileri sürmektir. Bono veya çekle başlatılan kambiyo takibinde imzaya itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine yapılır ve kendiliğinden yalnız satışı durdurur; haciz devam edebilir (İİK m.168/4, 170/1). Senetle başlatılan genel ilamsız takipte ise itiraz 7 gün içinde icra dairesine yapılır ve imzanın reddedildiği "ayrıca ve açıkça" yazılmalıdır, yoksa imza takip bakımından kabul edilmiş sayılır (İİK m.62). Mahkeme imza incelemesinde imzayı borçluya ait bulursa borçlu alacağın yüzde onu oranında para cezası ve koşulları varsa en az yüzde yirmi tazminat riskiyle karşılaşır.

Aşağıda iki takip türündeki farkı, imza incelemesinin nasıl yapıldığını, hangi itirazların imza itirazıyla birlikte ileri sürülemeyeceğini ve süre kaçırıldığında kalan yolları anlatıyoruz.

İmzaya itiraz nerede ve kaç gün içinde yapılır?

Süre ve merci, takibin hangi yolla başlatıldığına bağlıdır. Ödeme emrinin başlığında takip türü yazar; "kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu" ibaresi varsa ilk satırdaki kurallar uygulanır.

Kambiyo takibinde imza itirazını icra dairesine vermek yetmez; kanun, itirazın icra mahkemesine dilekçeyle bildirilmesini istiyor (İİK m.170/1). Genel ilamsız takipte ise borca itiraz ve imzaya itiraz aynı dilekçede icra dairesine verilir; ancak dilekçede yalnız "borcum yok" yazmak imza itirazı sayılmaz. İİK m.62'ye göre borçlu senet altındaki imzayı reddediyorsa bunu itirazında ayrıca ve açıkça beyan etmelidir.

Genel itiraz süreleri ve borca itiraz için icra takibine nasıl itiraz edilir rehberimize bakabilirsiniz.

Kambiyo takibinde imzaya itiraz edince ne olur?

İmza itirazı kambiyo takibini kendiliğinden durdurmaz. İtiraz sürerken alacaklı maaşa, banka hesabına veya araca haciz koydurabilir; yalnızca satış yapılamaz (İİK m.170/1). Takibin tamamen durması için mahkemenin geçici durdurma kararı gerekir. İcra mahkemesi duruşmadan önce dilekçeye ve eklenen belgelere bakar; itirazı ciddi görürse alacaklıya tebliğ etmeden, evrak üzerinde, karar verilinceye kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.170/2).

Bu nedenle dilekçeye imzanın neden borçluya ait olmadığını gösteren belgeler eklemek önemlidir: kimlik kartı ve bankadaki imza örnekleri, senet tarihinde başka bir yerde bulunulduğunu gösteren kayıtlar, imzanın açıkça farklı olduğu resmî belgeler gibi.

Savcılığa sahtecilik şikâyetinde bulunmak da takibi durdurmaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin oy birliğiyle onadığı bir kararda ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, kambiyo senedindeki imza inkârının İİK m.170'te özel olarak düzenlendiğini, savcılık şikâyetinin icra takibini kendiliğinden durdurmayacağını ve bekletici mesele yapılamayacağını kabul etmiştir (12. HD 2022/7779 E. 2023/105 K.).

İmza incelemesi nasıl yapılır?

Kambiyo takibinde mahkeme, imzayı İİK m.68/a'da yazılı inceleme usulüne göre inceler (İİK m.170/3). Bu usulde:

• Dosyada karşılaştırmaya yarayacak imza varsa onunla, yoksa borçluya mahkemede yazdırılan yazı ve attırılan imzalarla karşılaştırma yapılır.
• Hâkim gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır; kanun bunun için duruşmanın bir defadan fazla ertelenmemesini öngörür (İİK m.68/a-3).
• Genel ilamsız takipte imzayı reddeden borçlu, takibi yapan icra dairesinin yetki çevresindeyse, mazeretini önceden bildirip belgelemedikçe duruşmaya bizzat gelmek zorundadır. Davetiyede bu sonuç yazılmışsa ve borçlu mazeretsiz gelmezse mahkeme başka bir şey incelemeden itirazı geçici olarak kaldırır ve borçluyu yüzde on para cezasına mahkûm eder (İİK m.68/a-2, 68/a-5).

Genel ilamsız takipte borçlu itirazında imzayı reddetmişse alacaklı, karşılaştırmaya yarayacak imzaların icra dairesince getirtilmesini hemen isteyebilir (İİK m.66/2).

İmza borçluya aitse ya da değilse sonuç ne olur?

İmza borçluya ait değilse: Mahkeme itirazı kabul eder ve takip durur. Alacaklının genel mahkemede dava açma hakkı saklıdır (İİK m.170/3). Alacaklı senedi takibe koyarken kötü niyetli veya ağır kusurluysa, mahkeme onu takip konusu alacağın en az yüzde yirmisi oranında tazminata ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm eder (İİK m.170/4).

İmza borçluya aitse: İtiraz reddedilir. İİK m.170/3'e göre takip itirazla birlikte geçici olarak durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın en az yüzde yirmisi oranında inkâr tazminatına ve yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir. Takip hiç durdurulmamışsa bu yaptırımlar uygulanmayabilir: Ankara 12. İcra Hukuk Mahkemesi, imzanın bilirkişi raporuyla borçlulara ait çıktığı bir dosyada takip durdurulmadığı için tazminat ve para cezası istemini reddetmiş; karar istinafta ve borçluların temyizi üzerine Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nde oy birliğiyle onanmıştır (12. HD 2022/13633 E. 2023/5417 K.). Ödeme emrindeki ihtar ise haksız imza inkârında yüzde on para cezasını ayrıca hatırlatır (İİK m.168/4).

Borçlu sonradan menfi tespit veya istirdat davası açarsa tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir, dava borçlu lehine biterse ikisi de kalkar (İİK m.170/3).

Genel ilamsız takipte imza borçluya ait çıkarsa mahkeme itirazı geçici olarak kaldırır ve borçluyu yüzde on para cezasına mahkûm eder; talep varsa yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminata da hükmedilir (İİK m.68/a-6, 68/a-8). Borçlu, en geç alacaklının senedin aslını sunduğu celsede imzayı kabul ederse para cezası ve yargılama gideri yüklenmez; ancak kötü niyetle takibe sebep olmuşsa giderleri öder (İİK m.68/a-7).

"İmza benim ama…" diyorsanız imza itirazı doğru yol değil

İmzayı kendiniz attıysanız ama senedin teminat için verildiğini, borcu ödediğinizi ya da senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu söylüyorsanız bunlar imza itirazı değil, borca itirazdır. İmzayı reddetmek, bu iddialarla çelişir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi oy birliğiyle verdiği kararda, borçlunun imzaya itirazla birlikte, imza itirazıyla çelişmeyen borca itiraz sebeplerini de 5 gün içinde bildirebileceğini; fakat imzaya itiraz ederken teminat senedi iddiasını ileri süremeyeceğini belirtmiştir. Aynı kararda borçlunun itiraz sebeplerini sonradan değiştiremeyeceği ve genişletemeyeceği de vurgulanmıştır (12. HD 2022/9843 E. 2023/2468 K.). Daire, oy çokluğuyla verdiği başka bir kararda, imzaya itirazla birlikte senedin bir satış sözleşmesinin teminatı olduğu ileri sürüldüğünde borçlunun imzayı inkâr etmediği sonucuna varılması gerektiğini kabul etmiştir (12. HD 2024/5370 E. 2024/10274 K.; karşı oy, mirasçı borçlular yönünden İİK m.67/3'teki kötü niyet şartının aranması gerektiği görüşündedir).

Pratik sonuç şudur: imza size aitse imzayı inkâr etmek hem süre hem para cezası riski doğurur. Zamanaşımı, yetki veya ödeme gibi itirazları imza itirazıyla çelişmeyecek biçimde ayrı ayrı yazmak gerekir. Senedin şekil şartlarındaki eksiklikler için bono geçerlilik şartları yazımıza bakabilirsiniz.

5 günlük süreyi kaçırdıysanız ne yapabilirsiniz?

Kambiyo takibinde 5 gün içinde imza itirazı yapılmazsa, senetteki imza bu takip bakımından borçluya ait sayılır ve takip devam eder (İİK m.168/4). Bu, imzanın gerçekten size ait olduğunun kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmez:

• Menfi tespit davası: Borçlu, imzanın kendisine ait olmadığını ve borçlu olmadığını genel mahkemede açacağı menfi tespit davası ile ileri sürebilir. İİK m.72, m.170/b yollamasıyla kambiyo takibinde de uygulanır.
• İstirdat davası: Borç takip sırasında ödendiyse, ödenen paranın geri alınması için dava açılabilir (İİK m.72).

Kambiyo takibinin geneli, 10 günlük ödeme süresi ve borca itiraz için kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu rehberimizi okuyabilirsiniz.

İmzaya itiraz dilekçesinde nelere dikkat edilir?

• Dilekçe kambiyo takibinde icra mahkemesine, genel ilamsız takipte icra dairesine verilir; takip dosya numarası ve ödeme emrinin tebliğ tarihi yazılır.
• "Takibe dayanak senetteki imza bana ait değildir" cümlesi açıkça yer almalıdır.
• Kambiyo takibinde geçici durdurma isteniyorsa bu ayrıca talep edilir ve imzanın ciddi biçimde tartışmalı olduğunu gösteren belgeler eklenir.
• İmza itirazıyla çelişmeyen itirazlar (zamanaşımı, yetki) aynı dilekçede ayrı başlık altında yazılır; teminat veya ödeme iddiası imza inkârıyla birlikte yazılmamalıdır.

İmza itirazı hem süreye hem de yanlış itiraz türüne karşı hassas bir başvurudur. Ödeme emrini aldığınız gün senedin bir örneğini alıp imzayı kontrol etmeniz, 5 günlük sürenin ilk günlerinde hukuki destek almanız sonucu doğrudan etkiler. İcra takibi süreçleri için icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.