Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu: 5 Gün İtiraz, 10 Gün Ödeme

Durumunuza göre kısa yanıt

• Ödeme süresi: 10 gün (İİK m.168/1-2).
• Borca, imzaya itiraz ve kambiyo vasfı şikâyeti: 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.168).
• İtirazın etkisi: Satış dışındaki takip işlemleri durmaz; geçici durdurma kararı gerekir (İİK m.169, m.170).
• Borcun ödendiği iddiası: Resmî ya da alacaklının imzaladığı belgeyle ispat edilir (İİK m.169/a).
• İmzaya itiraz reddedilirse: Takip durdurulmuşsa en az %20 tazminat ve %10 para cezası (İİK m.170/3).

Kambiyo senetlerine mahsus (özgü) haciz yolunda borçluya ödeme için 10 gün, itiraz ve şikâyet için 5 gün verilir (İİK m.168). Bu yol yalnız çek, bono ve poliçeyle başlatılabilir; itiraz icra dairesine değil doğrudan icra mahkemesine yapılır ve itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.169, 170).

Bu yazıda senetle veya çekle başlatılan icra takibinin genel takipten farkını, 5 günlük sürede hangi itirazların yapılabileceğini, takibin nasıl durdurulabileceğini ve haksız itirazın ya da haksız takibin hangi tazminatları doğurduğunu anlatıyoruz. Takip türlerinin genel çerçevesi için cebri icra nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu nedir?

Alacağı çek, poliçe veya bonoya (emre yazılı senet) dayanan alacaklı, alacak rehinle güvence altına alınmış olsa bile bu özel usule göre haciz yoluyla takip yapabilir; borçlu iflasa tabi bir tacirse iflas yolunu da seçebilir (İİK m.167/1). Alacaklı takip talebine kambiyo senedinin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini eklemek zorundadır (İİK m.167/2).

İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte hemen ödeme emri gönderir (İİK m.168/1). Yani bu takipte icra dairesi, genel takipten farklı olarak, senedin görünüşteki niteliğini baştan kontrol eder. Senede ve vadeye dayanmayan bir alacak için bu yol kullanılamaz; o durumda ilamsız takip yoluna gidilir.

Genel ilamsız takipten farkı nedir?

Tablodaki en önemli fark son iki satırdadır: kambiyo takibinde itiraz dilekçesi vermek borçluyu hacizden korumaz; korunma ancak icra mahkemesinin vereceği geçici durdurma kararıyla sağlanır.

Ödeme emrine 5 gün içinde hangi itirazlar yapılır?

Ödeme emrinde borçluya üç ayrı başvuru yolu ve her biri için 5 günlük süre hatırlatılır (İİK m.168/1):

1. Kambiyo vasfına şikâyet: Takibe dayanak senet kambiyo senedi niteliğinde değilse (örneğin bonoda kanunun aradığı zorunlu bir unsur eksikse) borçlu 5 gün içinde icra mahkemesine şikâyet eder (İİK m.168/1-3, 170/a). Bononun zorunlu unsurlarını bonoda bulunması gereken zorunlu unsurlar yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
2. İmzaya itiraz: Senetteki imza borçluya ait değilse bu, 5 gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir. Bildirilmezse imza, o takip bakımından borçludan çıkmış sayılır (İİK m.168/1-4).
3. Borca itiraz: Borçlu olmadığını, borcun ödendiğini (itfa), süre verildiğini (mehil), alacağın zamanaşımına uğradığını veya icra dairesinin yetkisiz olduğunu sebepleriyle birlikte 5 gün içinde icra mahkemesine bildirir (İİK m.168/1-5, 169).

Süre ödeme emrinin tebliğinden itibaren işler. Genel takipteki gibi icra dairesine "itiraz ediyorum" demek bu takipte yeterli değildir; başvurunun icra mahkemesine yapılması gerekir.

Borca itirazda ne ispat edilmelidir?

İcra mahkemesi tarafları en geç 30 gün içinde duruşmaya çağırır. Borcun olmadığı, ödendiği veya ertelendiği ancak resmî belgeyle ya da imzası alacaklı tarafından kabul edilmiş bir belgeyle ispat edilirse itiraz kabul edilir (İİK m.169/a-1). Tanık beyanı veya yazışma bu aşamada çoğu zaman yeterli olmaz; banka dekontu, alacaklı imzalı makbuz veya ibraname gibi belgeler belirleyicidir.

Zamanaşımı itirazında mahkeme senetteki tarihe bakar. Alacaklı, zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu resmî ya da imzası kabul edilmiş belgeyle ispat edemezse itiraz kabul edilir (İİK m.169/a). Zamanaşımı süreleri şöyledir:

• Bono: Düzenleyene karşı vadeden itibaren 3 yıl (TTK m.778/1-h yollamasıyla m.749/1).
• Çek: Düzenleyen ve cirantalara karşı ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl (TTK m.814/1). İbraz süresi, düzenlendiği yerde ödenecek çekte 10 gün, başka yerde ödenecek çekte 1 aydır (TTK m.796/1).

İtiraz kabul edilirse takip durur; alacaklının genel mahkemede dava açma hakkı saklıdır (İİK m.169/a).

İmzaya itiraz edilirse ne olur?

İcra mahkemesi duruşmadan önce dilekçeye ve eklerine bakarak itirazı ciddi bulursa, alacaklıya tebliğ etmeden takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.170/2). Ardından imza incelemesi yapılır; imzanın borçluya ait olmadığı anlaşılırsa itiraz kabul edilir ve takip durur (İİK m.170/3).

İmza borçluya aitse sonuç ağırdır: takip geçici olarak durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın en az yüzde yirmisi oranında inkâr tazminatına ve alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170/3). Bu nedenle kendi imzasını tanıyan borçlunun "zaman kazanmak" için imzaya itiraz etmesi ciddi bir maliyet doğurur.

Takip nasıl durdurulur?

Borca ve imzaya itiraz satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz; yani itiraz devam ederken maaşa, banka hesabına veya araca haciz konulabilir, yalnız satış yapılamaz (İİK m.169, 170/1). Takibi durdurmanın yolları şunlardır:

• Geçici durdurma kararı: Borca itirazda dilekçeye eklenen belgelerden borcun ödendiği, ertelendiği, senedin metninden zamanaşımına uğradığı veya yetkisizlik anlaşılırsa mahkeme esas karara kadar takibi geçici olarak durdurabilir (İİK m.169/a-2). İmzaya itirazda bu karar İİK m.170/2'ye dayanır.
• Menfi tespit davası: 5 günlük süre kaçırılmışsa veya itirazın belgeyle ispatı mümkün değilse borçlu genel mahkemede menfi tespit davası açabilir; İİK m.72, kambiyo takibinde de uygulanır (İİK m.170/b). Takipten sonra açılan davada takip ihtiyati tedbirle durdurulamaz; borçlu ancak alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (İİK m.72/3).
• Ödeme: Borç ve masraflar 10 günlük süre içinde icra dairesinin hesabına yatırılırsa takip sona erer (İİK m.168/1-2).

Haksız takip ve haksız itiraz hangi tazminatı doğurur?

Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açar ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa, hükmedilen tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir ve davayı kazanan taraf aleyhindeki tazminat kalkar (İİK m.169/a, 170/3).

Çekle kambiyo takibi yapmanın şartı nedir?

Hamilin düzenleyene ve cirantalara başvurabilmesi için çekin süresinde bankaya ibraz edilmesi ve ödenmediğinin protesto, bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan veya takas odası beyanıyla tespit edilmesi gerekir (TTK m.808/1). Uygulamada "çekin arkasının yazdırılması" denen işlem budur. Süresinde ibraz edilmemiş çekle düzenleyene ve cirantalara kambiyo takibi yapılamaz; alacaklı genel takip veya dava yoluna yönelir.

Ödeme emri tebliğ edildiyse 5 günlük süre çok kısadır ve tazminat riskleri her iki taraf için de ciddidir. İcra borcunun genel sonuçları için icra borcu ödenmezse ne olur yazımıza, haciz aşamasının tamamı için haciz nedir rehberimize, faiz dahil borç tutarı için icra faiz hesaplama aracına bakabilirsiniz. Dosyanıza özel değerlendirme için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.