Bono (emre yazılı senet), düzenleyenin belirli bir bedeli kayıtsız ve şartsız ödemeyi vaat ettiği kambiyo senedidir (TTK m.776). Senette muhatap yoktur; düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi doğrudan sorumludur (TTK m.779). Zorunlu unsurlardan biri eksikse belge, kanundaki istisnalar dışında bono sayılmaz.
Bono, günlük dilde çoğu zaman yalnızca "senet" denilen belgedir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) onu "bono veya emre yazılı senet" adıyla, poliçe ve çekle birlikte kambiyo senetleri arasında düzenler (TTK m.776-779). İcra ve İflas Kanunu aynı belgeyi "emre muharrer senet" diye anar (İİK m.167).
Bono ne demek?
Bonoda iki taraf vardır: senedi düzenleyip ödemeyi vaat eden kişi ve lehine ödeme yapılacak kişi. Kanun, senedin "kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini" içermesini arar (TTK m.776/1-b). Poliçede ise düzenleyen ödemeyi kendisi vaat etmez, bir başkasına havale eder; bonoda böyle bir muhatap bulunmaz.
"Bir bonoyu düzenleyen kişi, tıpkı bir poliçeyi kabul eden gibi sorumludur." — TTK m.779/1
TTK m.776, senette bulunması gereken yedi unsuru sayar; m.777'ye göre bunlardan birini içermeyen senet, aynı maddedeki istisnalar dışında bono sayılmaz. Örneğin vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılır (TTK m.777/2). Unsurların tek tek açıklaması için: senedin (bononun) geçerlilik şartları.
Uygulanan kurallar
- Poliçe hükümleri: Ciro, vade, ödeme, başvurma hakkı, aval ve zamanaşımına ilişkin poliçe kuralları, niteliğine aykırı düşmedikçe bonoya da uygulanır (TTK m.778).
- Protesto: Hamil, cirantalara başvurabilmek için ödememe protestosunu süresinde çektirmelidir; süreyi kaçıran hamil bu kişilere karşı haklarını kaybeder (TTK m.730). Düzenleyen poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan bu kaybın dışında kalır.
- Zamanaşımı: Düzenleyene karşı istemler vadenin geldiği tarihten itibaren üç yılda; hamilin cirantalara karşı istemleri süresinde çekilen protesto tarihinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.749, m.779/1).
Bonoya dayalı icra takibi
Alacağı bonoya dayanan alacaklı, genel takip yolu yerine kambiyo senetlerine özgü takip yolunu seçebilir (İİK m.167). Bu yolda ödeme emrine itiraz ve şikâyet süreleri kısadır: kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu. Senetteki borcun gerçekte bulunmadığını ileri süren borçlunun başvurduğu dava için: menfi tespit davası nedir?.
Sık sorulan sorular
Bono ile senet aynı şey mi?
Günlük dilde "senet" denildiğinde çoğunlukla bono kastedilir. Hukuken senet daha geniş bir kavramdır; bono ise Türk Ticaret Kanunu'nun 776. maddesindeki unsurları taşıyan, kambiyo senedi niteliğindeki emre yazılı senettir.