Kambiyo senedi, Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen poliçe, bono (emre yazılı senet) ve çekin ortak adıdır. Her birinin kanunda sayılan zorunlu unsurları vardır; bu unsurları taşımayan belge kural olarak kambiyo senedi sayılmaz. Kambiyo senedine dayanan alacak için İcra ve İflas Kanunu'nda ayrı ve hızlı bir takip yolu öngörülmüştür (İİK m.167).
Kambiyo senedi, Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) "Kambiyo Senetleri" kısmında düzenlenen üç kıymetli evrakın ortak adıdır: poliçe, bono ve çek. Günlük dilde "senet" denince çoğunlukla bono kastedilir; çek ve poliçe de aynı aileye girer.
Üç tür ve temel farkları
| Senet | Senedin içeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Poliçe | Düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli ödemesi için kayıtsız ve şartsız havale verir. | TTK m.671 |
| Bono (emre yazılı senet) | Düzenleyen, belirli bir bedeli kendisi ödemeyi kayıtsız ve şartsız vaat eder. | TTK m.776 |
| Çek | Muhatap bankaya belirli bir bedelin ödenmesi için kayıtsız ve şartsız havale; banka seri numarası ve karekod da zorunlu unsurdur. | TTK m.780 |
"Bono veya emre yazılı senet; a) Senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesini (...) b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, c) Vadeyi, d) Ödeme yerini, e) Kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, f) Düzenlenme tarihini ve yerini, g) Düzenleyenin imzasını, içerir." — TTK m.776/1
Her imzalı borç belgesi kambiyo senedi midir?
Hayır. Belgenin kambiyo senedi sayılması için ilgili türün kanuni unsurlarının hepsini taşıması gerekir. Örneğin TTK m.777/1'e göre m.776'daki unsurlardan birini içermeyen senet bono sayılmaz; ancak kanun bazı eksikleri kendisi tamamlar: vadesi yazılmamış bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır, ödeme yeri yazılmamışsa düzenlendiği yer ödeme yeri kabul edilir (TTK m.777/2-3). Kambiyo senedi niteliği taşımayan belgeyle kambiyo senetlerine özgü takip yoluna gidilemez (İİK m.167-168); alacağın başka yollarla istenip istenemeyeceği ayrıca değerlendirilir. Hangi eksikliklerin senedi geçersiz kıldığı bononun geçerlilik şartları yazısında ayrıntılı anlatılır.
Kambiyo senedini farklı kılan nedir?
Kambiyo senediyle sözleşme ile borçlanmaya ehil olan herkes borçlanabilir (TTK m.670). Poliçeyi düzenleyen, kabul eden, ciro eden veya aval veren kişiler hamile karşı müteselsil borçlu olarak sorumludur ve hamil sıraya bağlı olmadan bunlardan birine, birkaçına veya hepsine başvurabilir (TTK m.724/1-2). Bu kural bonoya TTK m.778, çeke TTK m.818 yollamasıyla uygulanır. Ödenmeyen senette başvuru hakkıyla bağlantılı protesto işlemi ayrı sayfada anlatılır.
Uygulamadaki en önemli sonuç icra hukukundadır: alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklı, İcra ve İflas Kanunu'ndaki özel usullere göre haciz veya iflas yoluyla takip yapabilir (İİK m.167). Bu takipte icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya doğrudan ödeme emri gönderir (İİK m.168). Sürelerin ve itiraz yollarının nasıl işlediği kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu rehberinde anlatılmaktadır.
Sık sorulan sorular
Sigorta poliçesi kambiyo senedi midir?
Hayır. Kambiyo senedi olan poliçe, TTK m.671'de düzenlenen ve belirli bir bedelin ödenmesi için havale içeren senettir. Sigorta poliçesi ise sigorta sözleşmesini gösteren belgedir; adları aynı olsa da farklı kavramlardır.
Unsuru eksik senede dayanarak icra takibi yapılabilir mi?
Kanuni unsurları taşımayan ve bu nedenle kambiyo senedi sayılmayan belgeyle kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluna başvurulamaz (TTK m.777/1; İİK m.167-168). Alacağın genel hükümlere göre istenip istenemeyeceği belgenin içeriğine göre ayrıca değerlendirilir.