İcra İnkâr Tazminatı Nedir? Yüzde Kaç, Şartları, Likit Alacak ve Kötü Niyet Tazminatı (İİK 67)

İcra inkâr tazminatı, ilamsız takibe haksız yere itiraz eden borçlunun, itirazı mahkemece kaldırıldığında veya iptal edildiğinde alacaklıya ödemeye mahkûm edildiği tazminattır. Oranı alacağın en az %20'sidir; mahkeme tarafların durumuna ve davanın niteliğine göre daha yüksek bir tutara da hükmedebilir (İİK m.67/2). Tazminat kendiliğinden verilmez: alacaklının talep etmesi, itirazın haksız bulunması ve alacağın likit, yani borçlunun kendi başına hesaplayabileceği kadar belirli olması gerekir. Borçlunun kötü niyetli olması kural olarak aranmaz; itiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise aranır (İİK m.67/3). Takibi haksız ve kötü niyetli bulunan alacaklı ise borçlunun talebi üzerine aynı oranda kötü niyet tazminatı öder; bu durumda kötü niyetin ayrıca ispatı gerekir.

Durumunuza göre kısa yanıt

• Alacaklısınız, borçlu itiraz etti, takip durdu: Belgeniz yoksa itirazın size tebliğinden itibaren 1 yıl içinde, alacağın türüne göre görevli mahkemede (örneğin işçilik alacağında iş mahkemesinde) itirazın iptali davası açarsınız; dava dilekçesinde icra inkâr tazminatını ayrıca isteyin.
• Borçlusunuz, borcun bir kısmını kabul ediyorsunuz: İtirazınızda tartıştığınız kalemi ve miktarı açıkça yazın. Tüm borca itiraz eden borçlu, sonunda borçlu çıktığı miktar üzerinden tazminat öder.
• Borçlusunuz ve takip tümüyle haksız: Dava reddedilirse kötü niyet tazminatı isteyebilirsiniz; ancak alacaklının haksız olduğunu bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat etmeniz gerekir.
• Takip çek veya bonoya dayanıyor: Tazminat ve para cezası kuralları İİK m.169/a ve m.170'te ayrıca düzenlenmiştir. Ayrıntı için kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu yazımıza bakabilirsiniz.

İcra inkâr tazminatına hangi şartlarda hükmedilir?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, itirazın iptali davasında alacaklı lehine icra inkâr tazminatı için şu şartların birlikte bulunmasını arar (HGK 2012/19-599 E. 2013/145 K.):

1. Usulüne uygun yapılmış bir ilamsız icra takibi olmalı.
2. Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmiş ve takip durmuş olmalı.
3. Alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davasını açmış olmalı.
4. Alacaklı davada haklı çıkmalı ve tazminatı talep etmiş olmalı.
5. Takibe konu alacak likit olmalı.

Aynı kararda iki önemli ayrıntı daha vardır: borçlunun itirazını kötü niyetle yapmış olması ve alacağın bir belgeye bağlanmış olması aranmaz. Yani borçlu dürüstçe borcu olmadığını düşünse bile, alacak likitse ve itirazında haksız çıkarsa tazminat öder.

Tek istisna kanundadır: itiraz eden kişi veli, vasi veya mirasçı ise borçlu aleyhine tazminat ancak kötü niyeti ispat edilirse verilir (İİK m.67/3). Örneğin ölen babasının borcu için takip edilen mirasçı, borcun varlığını bilmeden itiraz ettiyse, alacaklı davayı kazansa da kötü niyet kanıtlanmadan inkâr tazminatı çıkmaz.

Likit alacak ne demek?

Likitlik, uygulamada en çok tartışılan şarttır. Hukuk Genel Kurulu'na göre alacağın likit sayılması için ya gerçek miktarının belli ve sabit olması ya da borçlunun bu miktarı belirleyebileceği bütün unsurların bilinmesi gerekir. Ölçüt şudur: borçlu, yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilecek durumda mı? Alacak ve borçlu birlikte değerlendirilir (HGK 2012/19-599 E. 2013/145 K.).

Kararlardan örnekler:

• Fatura bedeli: Borçlunun kabul ettiği iade faturasına dayanan alım-satım alacağı ve buna bağlı hesaplanabilir fer'iler likittir (HGK 2013/145 K.).
• İşçilik alacakları: İşçinin kıdemi ve ücreti işverenin bildiği veya belirleyebileceği unsurlardır; bu yüzden ücrete dayalı boşta geçen süre ve işe başlatmama alacağı likit kabul edilmiştir. Ancak hakkın kendisi tartışmalıysa tazminata hükmedilemez (HGK 2010/9-419 E. 2010/506 K.'nın benimsediği 9. Hukuk Dairesi gerekçesi).
• Elektrik borcu: Bir dosyada ilk derece mahkemesi normal tüketim bedeli üzerinden tazminata hükmetti, kaçak kullanım bedelini likit saymayarak tazminat dışında bıraktı; Yargıtay normal tüketim alacağının likit ve belirlenebilir olduğunu belirterek kararı onadı (3. HD 2025/5780 E. 2026/2694 K.).

Pratik sonuç: alacağın varlığı veya miktarı borçlunun kendi başına hesaplayamayacağı, ancak yargılamayla ortaya çıkabilecek bir konuya bağlıysa likitlik şartı tartışmalı hâle gelir. Sözleşme, fatura, ücret bordrosu veya hesap özeti gibi borçlunun elindeki bilgilerle hesaplanabilen alacaklarda ise tazminat ihtimali yüksektir.

İcra inkâr tazminatı yüzde kaç?

Kanun "en az %20" der; üst sınır koymaz. Mahkeme iki tarafın durumunu, davanın niteliğini ve hükmedilen miktarı gözeterek %20'nin üstünde uygun bir tazminata hükmedebilir (İİK m.67/2). Uygulamada kararların büyük kısmı %20 üzerinden kurulur.

Eski kararlarda %40 oranını görürseniz şaşırmayın: oran 2012'de 6352 sayılı Kanun'la %40'tan %20'ye indirilmiştir. Yargıtay oranı takip tarihini esas alarak belirler; 5 Eylül 2012'de başlatılan bir takipte %20 uygulanması gerektiğini belirtmiştir (11. HD 2023/930 E. 2023/7187 K.'nın aktardığı 2020 bozma kararı).

İcra inkâr tazminatı nasıl hesaplanır?

Tazminat, borçlunun itirazında haksız çıktığı ve likit olan kısım üzerinden hesaplanır. Kanun, icra inkâr ve kötü niyet tazminatlarının tespitinde takip talebinin veya davadaki talebin esas alınacağını söyler (İİK m.67/son). Yargıtay kararlarından çıkan kurallar:

Örnek: 200.000 TL asıl alacak için başlatılan takibe borçlu tümüyle itiraz etti. Mahkeme 150.000 TL'de alacaklıyı haklı buldu ve alacak sözleşmeye dayalı, hesaplanabilir bir alacaktı. Borçlu, 150.000 TL'nin en az %20'si olan 30.000 TL icra inkâr tazminatı öder. Kalan 50.000 TL için davayı kaybeden alacaklı, borçlu ayrıca kötü niyetini ispat edemezse bu kısım için kötü niyet tazminatı ödemez.

Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği 2010 tarihli gerekçe, borçlunun asıl alacağa itiraz ettiği bir işçilik dosyasında tazminatın asıl alacak bakımından söz konusu olduğunu, işlemiş faiz için hükmedilemeyeceğini söyler. Ancak 11. Hukuk Dairesi, borçlunun asıl alacağa hiç itiraz etmeyip yalnız faize itiraz ettiği bir dosyada tazminatı kabul edilen işlemiş faiz üzerinden hesaplamıştır. Faiz kalemi tartışmalı dosyalarda hesabı dosyanızın daire uygulamasına göre yaptırmak gerekir.

İİK'da %20 tazminat hangi durumlarda doğar?

"İcra inkâr tazminatı" adı en çok itirazın iptali davası için kullanılır; ancak İcra ve İflas Kanunu, haksız itiraz veya haksız takip için benzer bir en az %20 tazminatı birçok yolda öngörür:

İcra mahkemesinde verilen tazminat kesin bir sonuç da değildir. İtirazın kaldırılmasından sonra borçlu menfi tespit veya istirdat davası, geçici kaldırmada ayrıca borçtan kurtulma davası açarsa ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir; davayı kazanan taraf için daha önce hükmedilen tazminat kalkar (İİK m.68, m.68/a). Bu davalar için menfi tespit davası, istihkak davası ve 89/1 haciz ihbarnamesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kötü niyet tazminatı: borçlu ne zaman tazminat alır?

İtirazın iptali davası reddedilirse borçlu da alacaklıdan en az %20 tazminat isteyebilir; ancak burada yük daha ağırdır. Takibin haksız çıkması yetmez, alacaklının takibe geçmede kötü niyetli olduğu da ispatlanmalıdır. Yargıtay'a göre alacaklının kötü niyetli sayılması için haksız olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde takibe girişmiş olması gerekir ve bunu ispat yükü borçludadır (11. HD 2024/6082 E. 2025/1086 K.).

Aynı kararda ilk derece mahkemesi, bankanın kefilin imzası bulunmayan kredi sözleşmelerinden doğan borç için kefile takip yapmasını kötü niyet saymış ve borçlu lehine tazminata hükmetmişti. Yargıtay, alacaklının haksız olmasının yanında kötü niyetinin ayrıca ispat edilmediğini belirterek tazminatı kaldırdı. Borçlu için çıkarılacak ders: kötü niyet tazminatı isteyecekseniz alacaklının takipten önce borcun olmadığını bildiğini gösteren yazışma, ödeme belgesi veya ihtarname cevabı gibi somut deliller sunun.

Tazminat talep edilmezse ne olur?

Kanun tazminatı "diğer tarafın talebi üzerine" verilecek bir hak olarak düzenler (İİK m.67/2, m.68, m.68/a, m.169/a). Mahkeme kendiliğinden icra inkâr tazminatına hükmetmez. Alacaklı dava dilekçesinin talep sonucuna "itirazın iptali, takibin devamı ve en az %20 icra inkâr tazminatı" ibaresini açıkça yazmalı; borçlu da kötü niyet tazminatı istiyorsa bunu cevap dilekçesinde talep etmelidir.

İtirazın iptali için 1 yıllık süreyi kaçıran alacaklı alacağını genel hükümlere göre ayrı bir alacak davasıyla isteyebilir (İİK m.67/5). Kanundaki %20 tazminat ise "bu davada", yani itirazın iptali davasında verilen bir tazminat olarak düzenlenmiştir; süreyi kaçıran alacaklı bu imkânı da kaybeder.

Borçlu tazminat riskini nasıl azaltır?

• Kısmi itirazı açık yazın: Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, itiraz ettiği kısmın hangi kaleme ait olduğunu ve miktarını açıkça göstermelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (İİK m.62). Tümüne itiraz eden borçlu, sonunda borçlu çıktığı miktar üzerinden tazminat öder.
• İmza inkârını ayrıca belirtin: Senetteki imza size ait değilse bunu itirazda ayrıca ve açıkça yazın; yazmazsanız takip bakımından imzayı kabul etmiş sayılırsınız (İİK m.62).
• Belgeyle desteklenmeyen itirazdan kaçının: Alacaklının imzalı borç ikrarı veya resmî belgesi varsa ve itirazınızı belgeyle destekleyemiyorsanız itiraz icra mahkemesinde kaldırılabilir (İİK m.68) ve %20 tazminat gündeme gelir. İtiraz sürecini ve dilekçe örneğini icra takibine itiraz yazımızda anlattık.

Genel çerçeve için ilamsız takip nedir yazımıza da bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.62, 67, 68, 68/a, 69, 72, 89, 97, 169/a, 170 (güncel metin, mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay HGK 23.01.2013, 2012/19-599 E. 2013/145 K. (bozma, oy birliği)
• Yargıtay HGK 13.10.2010, 2010/9-419 E. 2010/506 K. (bozma, oy birliği; 9. HD bozma gerekçesi benimsendi)
• Yargıtay 11. HD 01.03.2022, 2020/8256 E. 2022/1364 K. (düzelterek onama, oy birliği)
• Yargıtay 11. HD 07.12.2023, 2023/930 E. 2023/7187 K. (düzelterek onama, oy birliği)
• Yargıtay 11. HD 19.02.2025, 2024/6082 E. 2025/1086 K. (düzelterek onama, oy birliği)
• Yargıtay 3. HD 30.04.2026, 2025/5780 E. 2026/2694 K. (onama, oy birliği)