İtirazın Kaldırılması Nedir? 6 Ay Süre, Gerekli Belgeler, Kesin ve Geçici Kaldırma (İİK 68)

İtirazın kaldırılması, ilamsız icra takibinde borçlunun ödeme emrine itirazıyla duran takibi, alacaklının genel mahkemede dava açmadan icra mahkemesi kararıyla yeniden işletmesini sağlayan yoldur (İİK m.68-70). Alacaklı bu yola ancak elinde imzası kabul edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı içeren bir senet ya da resmî bir belge varsa başvurabilir; talep, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 6 ay içinde yapılır. Borçlu senetteki imzayı inkâr etmişse itiraz önce geçici olarak kaldırılır ve borçlu 7 gün içinde borçtan kurtulma davası açabilir (İİK m.68/a, m.69).

Durumunuza göre kısa yanıt

• Alacaklısınız, elinizde borçlunun imzasını inkâr etmediği bir senet var: İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay içinde icra mahkemesinden itirazın kesin olarak kaldırılmasını isteyebilirsiniz (İİK m.68/1).
• Alacaklısınız, borçlu senetteki imzanın kendisine ait olmadığını söylüyor: Aynı 6 aylık sürede itirazın geçici olarak kaldırılmasını istersiniz; icra mahkemesi imza incelemesi yapar (İİK m.68/a).
• Alacağınız yalnız faturaya veya cari hesaba dayanıyor: Fatura tek başına m.68 anlamında belge sayılmaz; izlenecek yol genel mahkemede itirazın iptali davasıdır.
• Borçlusunuz, itirazınız kaldırıldı: Takip devam eder ve haciz istenebilir. Borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız genel mahkemede menfi tespit davası açabilirsiniz; geçici kaldırmada 7 gün içinde borçtan kurtulma davası açma hakkınız vardır.
• 6 ay geçti: Aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m.68/1).

İtirazın kaldırılması nedir, ne işe yarar?

Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz ettiğinde ilamsız takip durur. Alacaklının takibi sürdürebilmesi için iki yolu vardır: genel mahkemede itirazın iptali davası açmak ya da icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ikinci yolun amacını şöyle açıklar: alacaklıya yalnız dava açma imkânı tanınsaydı, borçlu hiçbir haklı nedene dayanmayan bir itirazla ilamsız icrayı işlemez hâle getirebilirdi. Bu nedenle, borçlunun gerçekten borçlu olduğunu gösteren güçlü bir belge bulunduğunda itirazın icra mahkemesinde çabuk ve basit biçimde kaldırılması kabul edilmiştir. Alacağı bu belgelerden birine bağlı olmayan alacaklı ise icra mahkemesine gidemez, yalnız itirazın iptali davası açabilir (HGK 2021/992 E., 2023/515 K.; karar oy çokluğuyla verilmiştir, karşı görüş bozmanın kapsamına ilişkindir).

Hangi belgelerle itirazın kaldırılması istenebilir?

İİK m.68/1'e göre takip şu belgelerden birine dayanıyorsa alacaklı itirazın kesin olarak kaldırılmasını isteyebilir:

1. İmzası ikrar edilmiş senet: Borçlunun imzasını kabul ettiği, borç ikrarı içeren adi senet.
2. İmzası noterce onaylanmış senet: Borç ikrarını içeren ve imzası noterlikçe tasdik edilmiş belge.
3. Resmî belge veya makbuz: Resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri içinde ve usulüne göre verdikleri belge.

Hukuk Genel Kurulu, senedin belli bir tutar için kayıtsız şartsız borç ikrarı içermesi gerektiğini; resmî belgelerde borçlunun imzası aranmasa da belgenin belli bir para borcunu kayıtsız şartsız gösterir nitelikte olması gerektiğini belirtmiştir (HGK 2021/992 E., 2023/515 K.).

Fatura bu belgelerden değildir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, faturaya dayalı takipte borçlunun taraflar arasındaki hukuki ilişkiye karşı çıkmamasının borcu kabul anlamına gelmediğini, alacağın varlığı ve tutarı yargılamayı gerektirdiğinden itirazın kaldırılması talebinin reddedilmesi gerektiğini kabul etmiş; talebi kabul eden ilk derece kararını bozmuştur (2023/2851 E., 2024/572 K., oy birliği).

Banka kredilerinde özel kural: Kredi sözleşmeleri, süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri ve ihtarnameler m.68/1'deki belgelerden sayılır. Noter aracılığıyla gönderilen hesap özetine aldığı tarihten itibaren 1 ay içinde itiraz etmeyen kredi borçlusu, özetin gerçeğe aykırı olduğunu ancak borcu ödedikten sonra dava edebilir (İİK m.68/b).

Kesin kaldırma ile geçici kaldırma arasındaki fark nedir?

Süre kaç ay, kaçırılırsa ne olur?

Her iki talep de itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 6 ay içinde yapılır (İİK m.68/1, m.68/a-1). Kanun sonucu açıkça yazar: bu süre içinde itirazın kaldırılması istenmezse aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz.

Sürenin geçmesi alacağı sona erdirmez. İtirazın iptali davası için süre, itirazın tebliğinden itibaren 1 yıldır (İİK m.67) ve bu dava her türlü delille açılabilir. Süreler birbirinden bağımsız işler; hangi yolun seçileceğine itiraz tebliğ edilir edilmez karar vermek gerekir.

İcra mahkemesi talebi nasıl inceler?

İcra mahkemesi iki tarafı çağırır ve kararını verir (İİK m.70). İnceleme belgeye dayalıdır:

• Borçlu, itirazını haklı gösterecek hiçbir belge sunamazsa mahkeme itirazın kaldırılmasına karar verir (İİK m.68/2).
• Borçlunun itirazı da imzası ikrarlı veya noter onaylı senede ya da resmî belgeye dayanıyorsa talep reddedilir (İİK m.68/3).
• Borçlu, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında, itiraz sebeplerini duruşmada değiştiremez ve genişletemez (İİK m.63). Bu nedenle itiraz dilekçesinde ileri sürülen sebepler belirleyicidir.
• Terekenin borca batık olduğu iddiası dışında, ileri sürülen iddia ve savunmalar bekletici mesele yapılamaz (İİK m.68/4).

Borçlunun sunduğu belgedeki (örneğin makbuzdaki) imzayı bu kez alacaklı inkâr ederse mahkeme imza incelemesi yapar. İmza alacaklıya aitse talep reddedilir ve alacaklı, belgenin ilgili olduğu tutarın %10'u oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.68/5).

İcra mahkemesinin kararına karşı, alacağın değeri kanundaki parasal sınırı aşıyorsa tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (İİK m.363).

Borçlu imzayı inkâr ederse süreç nasıl işler?

Takip adi bir senede dayanıyor ve borçlu itirazında imzayı reddetmişse alacaklı itirazın geçici kaldırılmasını ister (İİK m.68/a). Bu aşamada:

• İmzayı reddeden borçlu, takibi yapan icra dairesinin yetki çevresi içindeyse, mazeretini önceden bildirip belgelemedikçe duruşmada bizzat bulunmak zorundadır.
• Mazeretsiz gelmeyen borçlunun itirazı, başka bir yön incelenmeden geçici olarak kaldırılır ve borçlu alacağın %10'u oranında para cezasına mahkûm edilir. Bunun için bu sonucun davetiyeye yazılmış olması şarttır.
• Mahkeme, eldeki imza örnekleriyle veya borçluya yazdıracağı yazı ve attıracağı imzayla karşılaştırma yapar; gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır. İmzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itirazı geçici olarak kaldırır ve borçluyu alacağın %10'u oranında para cezasına mahkûm eder.
• Borçlu, inkâr ettiği imzayı en geç alacaklının senet aslını sunduğu oturumda kabul ederse para cezası verilmez. Senet aslı takip talebiyle birlikte icra dairesine verilmişse, o icra dairesinin yetki çevresinde ödeme emri tebliğ edilen borçlu bu imkândan yararlanamaz.

Kambiyo senedine (çek, bono) dayalı takipte imza itirazı farklı bir usule tabidir; bunun için kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu yazısına bakabilirsiniz.

Borçtan kurtulma davası nedir, kaç günde açılır?

İtirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verilince alacaklının talebiyle borçlunun malları üzerine geçici haciz konabilir (İİK m.69/1). Borçlu, kararın yüzüne karşı verilmesinden veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde, takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde borçtan kurtulma davası açabilir (İİK m.69/2).

Davanın dinlenebilmesi için borçlunun, dava konusu alacağın %15'ini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakit olarak yatırması veya mahkemenin kabul edeceği aynı değerde teminat (banka teminat mektubu gibi) göstermesi gerekir; aksi hâlde dava reddedilir.

Borçlu 7 gün içinde dava açmazsa veya davası reddedilirse itirazın kaldırılması kararı ve varsa geçici haciz kesinleşir (İİK m.69/3). Borçtan kurtulma davasında haksız çıkan taraf, dava konusunun %20'sinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.69/5).

Tazminat ve para cezası: kim, ne kadar öder?

Tazminat kendiliğinden verilmez; karşı tarafın talep etmesi gerekir. Borçlu menfi tespit, istirdat veya borçtan kurtulma davası açarsa ya da alacaklı genel mahkemede dava açarsa tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir; davayı kazanan taraf için önceki tazminat kalkar.

İtirazın kaldırılması kararı kesin hüküm oluşturur mu?

Hayır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'ne göre icra mahkemelerinin takip hukukuna ilişkin kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz ve genel mahkemelerde açılan davalarda kesin hüküm olarak ileri sürülemez. Bu kararlar yalnız takip hukuku bakımından, aynı taraflar arasında aynı konuda sonradan verilecek icra mahkemesi kararları için bağlayıcıdır (2026/777 E., 2026/3264 K., oy birliği).

Bunun pratik sonucu şudur: itirazı kaldırılan borçlu, borçlu olmadığını genel mahkemede menfi tespit davasıyla ileri sürebilir; talebi reddedilen alacaklı da genel mahkemede dava açabilir. Kanun bu davaları açıkça öngörür ve tazminatın tahsilini bu davaların sonucuna bağlar (İİK m.68/son).

Kira alacağında itirazın kaldırılması ve tahliye nasıl istenir?

Kira alacağı için ihtarlı ödeme emri gönderilen takiplerde ayrı kurallar uygulanır (İİK m.269-269/d):

• Kiracı itirazında kira sözleşmesini ve varsa sözleşmedeki imzasını açık ve kesin olarak reddetmezse sözleşmeyi kabul etmiş sayılır (İİK m.269/2).
• Sözleşmeyi reddetmeyip kiranın ödendiğini veya başka bir sebeple istenemeyeceğini ileri süren kiracı, bunu noter onaylı, kiraya veren tarafından kabul edilmiş veya resmî bir belgeyle ispat etmek zorundadır (İİK m.269/c).
• Kiracı sözleşmeyi veya imzayı reddetmişse, kiraya veren ancak noterce düzenlenmiş veya imzası noterce onaylanmış sözleşmeye dayanarak itirazın kaldırılmasını ve tahliyeyi isteyebilir (İİK m.269/b).
• Kiraya veren, itirazın tebliğinden itibaren 6 ay içinde itirazın kaldırılmasını istemezse aynı alacak için bir daha ilamsız takip yapamaz (İİK m.269/3).
• Tahliye kararının uygulanması için kesinleşmesi beklenmez; ancak kararın kiracıya tebliğinden veya yüzüne karşı verilmesinden itibaren 10 gün geçmesi gerekir (İİK m.269/c-3).

İtirazın kaldırılması mı, itirazın iptali mi?

• Elinizde m.68'deki belgelerden biri varsa itirazın kaldırılması daha kısa bir yoldur; inceleme belge üzerinden yapılır.
• Alacağınız fatura, cari hesap, tanık veya ticari defter gibi delillere dayanıyorsa icra mahkemesi bunları değerlendiremez; itirazın iptali davası açılması gerekir.
• Kesin hüküm istiyorsanız bunu yalnız genel mahkemedeki dava sağlar.

Mahkeme, süre, arabuluculuk şartı ve icra inkâr tazminatı bakımından iki yolun karşılaştırması için itirazın iptali davası yazısına bakabilirsiniz.

Talep dilekçesinde neler yer alır?

İtirazın kaldırılması talebi takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine verilir. Dilekçede genellikle şunlar bulunur:

• İcra dairesi ve dosya numarası, ödeme emrinin ve itirazın tebliğ tarihleri,
• Takibin dayandığı belgenin m.68 kapsamındaki niteliği (imzası ikrarlı veya noter onaylı senet, resmî belge) ve belgenin aslı veya onaylı örneği,
• Borçlunun itiraz sebebi ve bu sebebin neden yerinde olmadığı,
• Talebin türü: itirazın kesin olarak mı, geçici olarak mı kaldırılması istendiği,
• En az %20 tazminat talebi (talep edilmezse hükmedilmez),
• Kira takibinde ayrıca tahliye talebi.

Belgenizin m.68 kapsamında olup olmadığı, 6 aylık sürede hangi yolun seçileceğini belirler. Yanlış yola başvurulması hem zaman kaybına hem de karşı taraf lehine tazminata yol açabileceğinden, itiraz tebliğ edildiğinde dayanak belgenin bir avukatla birlikte değerlendirilmesi yararlı olur.