İhtiyati Haciz Nedir? Şartları, Teminat ve 7 Günlük İtiraz Süresi

İhtiyati haciz, vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, takip veya dava sonuçlanmadan borçlunun mallarına mahkeme kararıyla geçici olarak el konulmasıdır (İİK m.257). Alacaklı kararı aldıktan sonra 10 gün içinde icra dairesinden uygulanmasını istemek zorundadır (m.261). Borçlu karara 7 gün içinde itiraz edebilir (m.265).

Amaç, dava veya takip sürerken borçlunun mallarını elden çıkarmasını önlemektir. İhtiyati haciz bir güvencedir; mal bu aşamada satılmaz, takip kesinleşince kendiliğinden kesin hacze dönüşür (m.264). Aşağıda şartları, teminatı, süreleri ve itiraz yollarını madde numaralarıyla açıklıyoruz.

İhtiyati Haciz Şartları Nelerdir?

İİK m.257'ye göre ihtiyati haciz için üç şart birlikte aranır:

1. Alacak bir para alacağı olmalıdır. Bir malın teslimi veya bir işin yapılması gibi talepler için ihtiyati haciz değil, ihtiyati tedbir istenir.
2. Alacak rehinle temin edilmemiş olmalıdır. İpotek veya taşınır rehni ile güvence altındaki alacakta alacaklı önce rehne başvurur.
3. Alacağın vadesi gelmiş olmalıdır.

Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz yalnız iki durumda istenebilir: borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu borçlarından kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor, kaçıyor ya da bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapıyorsa (m.257/2). Bu yolla ihtiyati haciz konulursa borç yalnız o borçlu bakımından muaccel olur.

Alacaklı, alacağını ve gerekiyorsa haciz sebebini mahkemeyi ikna edecek delillerle göstermek zorundadır (m.258). Burada tam ispat değil, mahkemede kanaat uyandıracak ölçüde delil aranır. Mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir; uygulamada kararlar çoğu zaman borçlu dinlenmeden, dosya üzerinden verilir.

İhtiyati Haciz Kararını Hangi Mahkeme Verir?

Kararı, İİK m.50'ye göre yetkili mahkeme verir (m.258). m.50, para ve teminat borçlarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki kurallarını kıyasen uygulatır; bu nedenle talep kural olarak borçlunun yerleşim yeri veya borcun ifa yeri gibi genel yetkili yer mahkemesine yapılır.

Talebin reddi kararı gerekçeli olmalıdır ve buna karşı istinaf yoluna gidilebilir. Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinafa başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir (m.258/3).

İhtiyati Hacizde Teminat Ne Kadar?

İhtiyati haciz isteyen alacaklı teminat göstermek zorundadır; haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan sorumludur (m.259). Kanun teminat için sabit bir oran belirlemez; miktarı mahkeme takdir eder.

• Alacak bir ilama (mahkeme kararına) dayanıyorsa teminat aranmaz.
• Alacak ilam niteliğindeki bir belgeye dayanıyorsa teminat gerekip gerekmediğine mahkeme karar verir.
• Haksız ihtiyati haciz nedeniyle açılacak tazminat davası, ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir.

Borçlu da haczedilen malları yanında tutmak için malların değerini depo edebilir veya banka teminat mektubu gibi güvence gösterebilir; bu teminat borç ve masraf tutarını geçemez (m.263).

İhtiyati Hacizde Süreler Nelerdir?

Süreler hem alacaklıyı hem borçluyu bağlar; alacaklının 7 günlük takip veya dava süresini kaçırması, ihtiyati haczi kendiliğinden hükümsüz kılar.

İhtiyati Hacze Nasıl İtiraz Edilir?

Kendisi dinlenmeden hakkında ihtiyati haciz kararı verilen borçlu, kararı veren mahkemeye başvurarak itiraz eder (m.265). İtiraz üç konuyla sınırlıdır:

• İhtiyati haczin dayandığı sebepler (alacağın varlığı, vadesi, rehinle güvenceli olup olmadığı, mal kaçırma iddiası),
• Mahkemenin yetkisi,
• Teminat (hiç alınmaması veya yetersizliği).

Borçlu, dilekçesine dayandığı bütün belgeleri eklemek zorundadır. Mahkeme tarafları davet eder, gelenleri dinler; itirazı yerinde bulursa kararı değiştirir veya kaldırır. Taraflar gelmezse dosya üzerinden karar verilir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna gidilebilir; ancak istinaf başvurusu ihtiyati haczin uygulanmasını durdurmaz (m.265).

İhtiyati haczin uygulanmasına ilişkin şikâyetler (ör. haczedilemeyen bir malın haczedilmesi) ise itiraz değil, şikâyet konusudur ve haczi uygulayan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır (m.261/3). Neyin haczedilemeyeceğini icra borcu ödenmezse ne olur yazımızda anlattık.

İhtiyati Haciz Nasıl Kaldırılır?

İhtiyati haciz üç yolla sona erer:

1. Teminat göstererek: Borçlu para, mahkemece kabul edilecek rehin, hisse senedi veya tahvil depo ederek ya da taşınmaz rehni veya geçerli bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir. Takip başladıktan sonra bu talep icra mahkemesine yapılır (m.266).
2. İtirazın kabulüyle: Mahkeme itirazı haklı bulursa kararı kaldırır (m.265).
3. Hükümsüz kalmayla: Alacaklı süreleri kaçırır, davasından veya takipten vazgeçer, takip talebi süre geçmesiyle düşer, dosya işlemden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmez ya da alacaklı davada haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (m.264/4).

İhtiyati Haciz Kesin Hacze Ne Zaman Dönüşür?

Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse, itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılırsa veya mahkemece iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden icrai (kesin) hacze dönüşür (m.264/5). Borcun hiç bulunmadığını düşünen borçlu, ayrıca menfi tespit davası açma yoluna da sahiptir (İİK m.72). Bundan sonra alacaklı satış isteyebilir. Ödeme emrine itiraz yollarını icra takibine nasıl itiraz edilir, takibin işleyişini ilamsız takip nedir yazımızda anlattık.

İhtiyaten haczedilen mal, kesin hacze dönüşmeden başka bir alacaklı tarafından haczedilirse ihtiyati haciz sahibi bu hacze kendiliğinden ve geçici olarak katılır; ancak ihtiyati haciz ona ayrıca bir öncelik hakkı vermez (m.268).

İhtiyati haciz, haciz türlerinden yalnızca biridir; takip yollarının genel çerçevesini cebri icra nedir yazımızda bulabilirsiniz. Alacağınıza işleyecek faizi icra faiz hesaplama aracımızla görebilir, dosyanız için icra ve iflas hukuku sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.