Mütalaa nedir?

TDK'ya göre mütalaa, "herhangi bir konu üzerinde ayrıntılı düşünme ile oluşan görüş ve yorum"dur. Hukukta kelime iki bağlamda karşımıza çıkar: ceza duruşmasında savcının esas hakkındaki mütalaası ve taraflarca uzmandan alınan bilimsel mütalaa.

Esas hakkındaki mütalaa

Kovuşturma evresinde deliller ortaya konulduktan sonra delillerin tartışılmasına geçilir. Kanun söz sırasını şöyle belirler:

"Ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada söz, sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine veya kanunî temsilcisine verilir." — 5271 s. CMK m.216/1

Cumhuriyet savcısı bu aşamada dosyanın esası hakkındaki görüşünü, yani sanığın hangi suçtan cezalandırılmasını, beraatini ya da başka bir karar verilmesini istediğini açıklar; buna esas hakkındaki mütalaa denir. Kanun bu ifadeyi açıkça kullanır: sanık "esas hakkındaki mütalaanın verilmesi" üzerine sözlü savunmasını, kendini daha iyi ifade edebileceği başka bir dilde yapabilir (CMK m.202/4-b).

• Cevap hakkı: Sanık ve müdafii, Cumhuriyet savcısının ve katılanın açıklamalarına cevap verebilir (m.216/2).
• Son söz: Hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa verilir (m.216/3).
• Bağlayıcılık: Hâkim kararını yalnız duruşmaya getirilip huzurunda tartışılmış delillere dayandırır ve bu delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder (m.217/1). Mütalaa bu nedenle bir görüştür; mahkeme mahkûmiyet isteyen mütalaaya rağmen beraat kararı verebileceği gibi, beraat isteyen mütalaaya rağmen mahkûmiyet de verebilir.

Mütalaa, iddianameden farklıdır: iddianame davayı açan belgedir; mütalaa ise yargılamanın sonunda, toplanan delillere göre verilen görüştür.

Uzman (bilimsel) mütalaa

"Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanunî temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez." — CMK m.67/6