Ceza Mahkemesinde Duruşmaya Gitmezsem Ne Olur? Gıyapta Yargılama ve Zorla Getirme

Hakkında bir ceza davası açıldığını e-Devlet UYAP Vatandaş portalı üzerinden veya kapısına gelen resmi mahkeme tebligatıyla öğrenen kişilerin ilk hissettiği duygu genellikle adliyeye gitme korkusudur. Özellikle Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemelerinden gelen duruşma çağrı kağıtları, insanlarda sanki duruşmaya gittikleri an tutuklanıp cezaevine gönderilecekleri yönünde asılsız bir kaygı yaratır. Bu endişeyle veya iş yoğunluğu, seyahat, umursamazlık gibi nedenlerle duruşma gününde mahkemeye gitmemeyi düşünenlerin sayısı azımsanmayacak kadar fazladır. Ancak ceza muhakemesinde mahkemeye gitmemek, hukuk davalarındaki (alacak, boşanma gibi) duruşmaya katılmamak gibi basit sonuçlar doğurmaz. Ceza yargılamasında duruşmaya katılmak yasal bir zorunluluktur ve bu kuralın ihlali doğrudan polis zoruyla getirilmeye veya yakalama kararlarına yol açar.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), yargılamanın kesintiye uğramadan yürümesi ve sanığın savunma hakkının kısıtlanmaması adına duruşmada hazır bulunma kurallarını çok sıkı düzenlemiştir. Bu rehberde, sanık, müşteki veya tanık sıfatıyla duruşmaya gitmemenin yasal sonuçlarını pratik detaylarıyla inceliyoruz.

Sanık (Yargılanan Kişi) Duruşmaya Gitmezse Ne Olur?

Ceza davasında yargılanan şüpheliye mahkeme aşamasında "sanık" sıfatı verilir. CMK m. 193/1'e göre, kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz ve gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir.

Bu kuralın iki önemli istisnası vardır:

• Yokluğunda lehe karar verilebilir (CMK m. 193/2). 28/3/2023 tarihli 7445 sayılı Kanun'la değiştirilen fıkra uyarınca, toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sanığın sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir. Yani beraat veya düşme kararı için sorgunun yapılmış olması şart değildir. Sıkça tekrarlanan "beraat için de mutlaka sorgunuzun alınması gerekir" bilgisi bu değişiklikten sonra doğru değildir.
• Adli para cezası veya müsadere gerektiren suçlar (CMK m. 195). Suç yalnız veya birlikte adlî para cezasını ya da müsadereyi gerektiriyorsa sanık gelmese bile duruşma yapılabilir; bu hâlde davetiyeye, gelmese de duruşmanın yapılacağı yazılır. Tebligatınızda bu ibare varsa, katılmadığınızda dosya yokluğunuzda karara bağlanabilir.

Ayrıca sorgusu bir kez yapılmış olan sanık, kendisi veya yetkili kıldığı hâllerde müdafii isterse mahkemece duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutulabilir (CMK m. 196/1). Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere istinabe yoluyla sorgu da mümkündür (m. 196/2); hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü hâllerde yurt içindeki sanığın sorgusu görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle yapılabilir veya duruşmalara bu yolla katılmasına karar verilebilir (m. 196/4).

Sanık olarak duruşmaya gitmediğinizde süreç şu aşamalarla ilerler:

1. Zorla Getirme Kararı (CMK m. 146): Çağrıldığı hâlde gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir. Kararla çağrılan sanık derhâl, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran hâkimin veya mahkemenin önüne götürülür ve sorguya çekilir (m. 146/4). Zorla getirme, haklı görülecek bir zamanda başlar ve sorgunun sonuna kadar devam eder (m. 146/5). 2021 yılında eklenen cümle uyarınca karar, dosyada bulunuyorsa telefon, faks veya elektronik posta gibi iletişim araçlarıyla da bildirilebilir.
2. Yakalama Kararı (CMK m. 98 - m. 199): Zorla getirme kararına rağmen adreste bulunamayan, tebligatları almayan veya kaçtığı anlaşılan sanık hakkında mahkeme doğrudan yakalama kararı çıkarır. Yakalama kararı çıkarıldığında, yolda yapılacak bir kimlik kontrolünde (GBT), otel girişinde veya sınır kapısında gözaltına alınır ve ifadeniz alınıncaya kadar nezarethanede tutulursunuz. Sorgunuz tamamlandıktan sonra serbest bırakılsanız bile bu süreç son derece yıpratıcıdır.

Tanık Duruşmaya Gitmezse Ne Olur?

Ceza yargılamasında tanıklık yapmak, vatandaşlık görevinin ötesinde yasal bir zorunluluktur. Tanık olarak mahkemeden tebligat alan bir kişinin "ben olayla ilgilenmek istemiyorum" diyerek duruşmaya gitmeme hakkı yoktur.

CMK'nın 44. maddesi uyarınca; usulüne uygun olarak çağrılıp da mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tanıklar zorla getirilir. Bu hâlde tanık zorla getirilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderler takdir edilerek kamu alacaklarının tahsili usulüne göre kendisinden alınır. Uygulamada sıkça söylenenin aksine, yalnızca duruşmaya gelmemek doğrudan disiplin para cezası veya disiplin hapsi sonucunu doğurmaz; madde metnindeki yaptırım, giderlerin ödettirilmesidir. Zorla getirilen tanık, gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır (CMK m. 44/1).

Müşteki (Şikayetçi) Duruşmaya Gitmezse Ne Olur?

Suçtan zarar gören veya şikayetçi olan kişinin (müştekinin) duruşmaya katılımı, suçun şikayete tabi olup olmamasına göre farklı sonuçlar doğurur:

• Şikayete Tabi Suçlarda: Duruşmaya gelmemek tek başına şikâyetten vazgeçme sayılmaz. Şikâyetten vazgeçme, açık bir irade beyanını gerektirir; ceza muhakemesinde hukuk yargılamasındaki gibi "davayı takipsiz bırakma" yoluyla düşme sonucu doğuran bir kurum yoktur. Mağdur ve şikâyetçi, çağrı kâğıdıyla çağrılıp dinlenir ve bu konuda tanıklara ilişkin hükümler uygulanır (CMK m. 233); gelmemeniz hâlinde hakkınızda da zorla getirme kararı verilebilir (m. 146/7).
• Kamu Davalarında (Şikayete Bağlı Olmayan): Kamu düzenini ilgilendiren suçlarda (Örn: nitelikli dolandırıcılık, hırsızlık, uyuşturucu), müşteki duruşmaya gelmese dahi mahkeme davaya devam eder. Ancak şikayetçinin de beyanının alınması gerektiğinden, mahkeme müşteki hakkında da zorla getirme kararı çıkarabilir.

Duruşmaya Katılmamanın Rollerine Göre Sonuçları Tablosu

Duruşmaya Gidemeyecek Kişilerin Yapması Gerekenler

Eğer duruşma gününde mahkemeye gitmenizi engelleyen haklı bir sebebiniz varsa, hakkınızda zorla getirme veya yakalama kararı çıkmasını önlemek için şu adımları izlemelisiniz:

1. Mazeret Dilekçesi Hazırlayın: Duruşmaya katılamayacağınızı belirten detaylı bir mazeret dilekçesi hazırlayın.
2. Mazeretinizi Belgeleyin: Dilekçenizin ekine mutlaka mazeretinizi kanıtlayan resmi bir belge ekleyin:

• Sağlık Sebebiyle: Yataklı tedavi veya evde istirahat gerektiren resmi hekim raporu (basit bir reçete yeterli olmayabilir).
• İş Sebebiyle: Şehir dışı veya yurtdışı iş görevlendirme yazısı, uçak/otobüs bileti.
• Eğitim Sebebiyle: Sınav giriş belgesi veya okuldan alınan resmi yazı.

1. Dilekçeyi Mahkemeye Ulaştırın: Mümkünse duruşma gününden önce dilekçeyi, mümkünse duruşma gününden önce, davanın görüldüğü mahkemenin kalemine elden teslim edin veya başka bir şehirden nöbetçi mahkeme aracılığıyla muhabere yoluyla gönderin.

Süreçte Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Yapmanız Gerekenler

• Hakkınızda açılmış davaları ve duruşma günlerini e-Devlet UYAP Vatandaş Portalı üzerinden düzenli olarak kontrol edin. Tebligatın adresinize ulaşmaması duruşma gününün geçtiği gerçeğini değiştirmez.
• Duruşmaya gitmediğinizde hakkınızda yakalama kararı çıkıp çıkmadığını UYAP Vatandaş portalındaki "Dosya Ayrıntıları - Evraklar" kısmından veya e-Devlet GBT sorgusundan takip edin.

Yapmamanız Gerekenler

• Mazeret dilekçesini duruşma bittikten sonra göndermeyin. Duruşma esnasında mazeret dosyada yoksa hakim doğrudan zorla getirme kararı yazar; duruşma bittikten sonra dilekçe sunulması kararın geri alınmasını geciktirebilir.
• "Tanığım, olayla alakam yok, bana bir şey olmaz" diyerek tanıklık tebligatını yırtıp atmayın. Zorla getirilirseniz gelmemenin sebep olduğu giderler kamu alacaklarının tahsili usulüne göre sizden alınabilir (CMK m.44).

Ceza davalarında gıyapta (sanık olmadan) yargılama yapılamayacağı kuralı, sanığın ilk ifadesini (sorgusunu) verene kadar geçerlidir. Sanık duruşmaya katılıp ilk sorgusunu verdikten sonra, sonraki duruşmalara katılmaktan bağışık tutulmayı (CMK m. 196) talep edebilir. Bu talep kabul edilirse sonraki duruşmalara gitmemek hak ihlali oluşturmaz.

İlgili işlemler ve sonraki adımlar

Duruşma günlerinin adli tatile denk gelmesi hâlinde sürelerin nasıl işlediğini adli tatil 2026 yazısında, mahkûmiyet hâlinde erteleme talebini hapis cezasının ertelenmesi talep dilekçesi yazısında, kararın sicile etkisini ise HAGB nedir ve adli sicil kaydı nasıl silinir yazılarında bulabilirsiniz. Davanın genel akışı için ceza davasının aşamaları yazısına bakın.