İstinabe, davaya bakan mahkemenin başka yerde yapılması gereken bir delil toplama, tanık veya bilirkişi dinleme işlemini o yerdeki mahkeme aracılığıyla yaptırmasıdır. Dava devredilmez; yalnız belirli işlem başka mahkemede yapılır. Ceza davasında alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezası gerektiren suçlarda sanık istinabeyle sorguya çekilemez (CMK m.196/2).
İstinabe, davaya bakan mahkemenin başka yerde yapılması gereken bir delil toplama veya dinleme işlemini o yerdeki mahkeme aracılığıyla yaptırmasıdır. İstinabe kararı davanın başka mahkemeye devredildiği anlamına gelmez: davayı gören ve karar verecek olan mahkeme aynı kalır, yalnız belirli işlem başka yerde yapılır.
Hukuk davasında istinabe
"Başka yerde bulunan ve mahkemeye getirilemeyen deliller, o yerde istinabe yoluyla toplanabilir." — HMK m.197/2
Delil incelenirken veya beyan dinlenirken taraflar istinabe olunan mahkemede hazır bulunup delillerle ilgili açıklama yapabilir; bunun için incelemenin tarihi ve yeri taraflara bildirilir. Taraflar gelmese de deliller incelenir veya beyanlar dinlenir (HMK m.197/3).
Mahkemenin yargı çevresi dışındaki tanığın bulunduğu yer mahkemesince dinlenmesine karar verilebilir. Tanığın nerede, hangi gün ve saatte dinleneceği taraflara talepleri hâlinde tebliğ edilir; tanığın hangi hususlarda dinleneceğini hâkim belirler (HMK m.259/4).
Ceza davasında istinabe
Hastalık, malullük veya giderilemeyen başka bir neden yüzünden duruşmaya uzun süre gelemeyecek tanık ya da bilirkişi naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlenebilir; konutu mahkemenin yargı çevresi dışında olduğu için getirilmesi zor olanlar için de aynı kural uygulanır (CMK m.180/1-2). Mahkeme, zorunluluk olmadıkça büyükşehir belediye sınırları içindeki şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi, vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabeyle dinlenmesine karar veremez (m.180/3). Görüntülü ve sesli iletişim imkânı varsa dinleme bu yöntemle yapılır (m.180/5; bkz. SEGBİS).
"Sanık, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere, istinabe suretiyle sorguya çekilebilir." — CMK m.196/2
Sorgudan önce sanığa, ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulur (m.196/2). Yurt dışındaki sanığın sorgusu da istinabe suretiyle yapılabilir (m.196/6).
Sık sorulan sorular
İstinabe ile başka mahkemede dinlenirsem davama o mahkeme mi karar verir?
Hayır. İstinabe yalnız belirli delil toplama veya dinleme işleminin başka yerdeki mahkemede yapılmasıdır; davayı gören ve hükmü verecek mahkeme değişmez.
Ağır cezalık bir suçta sanık istinabeyle ifade verebilir mi?
Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezası gerektiren suçlarda sanık istinabe suretiyle sorguya çekilemez (CMK m.196/2). Diğer suçlarda sorgudan önce sanığa ifadesini esas mahkemesinde vermek isteyip istemediği sorulur.