Müşteki, bir suç nedeniyle Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunan kişi, yani şikâyetçi demektir; Ceza Muhakemesi Kanunu bu kişiyi 'şikâyetçi' olarak anar ve ona soruşturma ile kovuşturmada belirli haklar tanır.
Müşteki, adliyede hâlâ yaygın kullanılan Arapça kökenli bir kelimedir ve "şikâyet eden" anlamına gelir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) bu kelimeyi kullanmaz; aynı kişiyi şikâyetçi olarak anar. İfade tutanaklarında, iddianamelerde ve UYAP kayıtlarında ise "müşteki" ya da "müşteki-mağdur" ibaresine sık rastlanır.
Müşteki ne demek?
Suçun işlendiğini yetkili makama bildiren ve failin cezalandırılmasını isteyen kişidir. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158).
Müşteki, mağdur ve katılan farkı
| Sıfat | Anlamı |
|---|---|
| Mağdur | Suçun doğrudan hedef aldığı, hakkı ihlal edilen kişi. |
| Müşteki (şikâyetçi) | Suçu yetkili makama bildirip şikâyetçi olan kişi. Mağdur şikâyet ettiğinde aynı kişi hem mağdur hem müşteki olur. |
| Suçtan zarar gören | Suçun doğrudan mağduru olmasa da suç yüzünden zarar gören gerçek veya tüzel kişi. |
| Katılan | Kamu davası açıldıktan sonra davaya katılma talebi kabul edilen ve davanın tarafı hâline gelen kişi (CMK m.237-238). |
Müştekinin hakları
CMK m.234 mağdur ile şikâyetçinin haklarını iki aşamada sayar:
- Soruşturmada: delillerin toplanmasını isteme; soruşturmanın gizliliğini bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteme; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda vekili yoksa barodan avukat görevlendirilmesini isteme; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz etme.
- Kovuşturmada: duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme, tanıkların çağrılmasını isteme ve davaya katılmış olmak koşuluyla hükme karşı kanun yollarına başvurma.
Önemli süreler
- Şikâyet süresi: Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Hakaret suçunda bu süre, her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73).
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz: Karar tebliğ edildikten itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine (CMK m.173).
- Davaya katılma: İlk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar mümkündür; istinaf veya temyiz aşamasında katılma talebinde bulunulamaz (CMK m.237).
Şikâyetten vazgeçme
Kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz (TCK m.73/4). Vazgeçerken şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi açıklarsanız artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamazsınız (TCK m.73/7). Şikâyete bağlı olmayan suçlarda vazgeçme soruşturmayı sona erdirmez.
Sık karşılaşılan başvurular için: internet dolandırıcılığında banka ve savcılık başvurusu, iftira suçunda şikâyet süreci.
Sık sorulan sorular
Müşteki ne demek?
Müşteki, suçu savcılığa veya kolluğa bildirip şikâyetçi olan kişi demektir. Ceza Muhakemesi Kanunu aynı kişiyi 'şikâyetçi' olarak adlandırır.
Müşteki ile mağdur aynı şey mi?
Her zaman değil. Mağdur, suçun doğrudan hedef aldığı kişidir; müşteki ise şikâyette bulunan kişidir. Mağdur şikâyet ettiğinde hem mağdur hem müşteki olur; kayıtlarda 'müşteki-mağdur' yazılması bu yüzdendir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına müşteki itiraz edebilir mi?
Evet. Karar tebliğ edildikten itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir (CMK m.173).
Müşteki şikâyetinden vazgeçerse ne olur?
Suç şikâyete bağlıysa dava düşer; hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme cezanın infazını engellemez (TCK m.73/4). Suç şikâyete bağlı değilse savcılık soruşturmaya kendiliğinden devam eder.