Müdafi, şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukattır (CMK m.2/1-c). Katılanı veya suçtan zarar göreni temsil eden avukata ise 'vekil' denir. Çocuk, kendini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz şüpheli veya sanığa ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda istem aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK m.150).
Müdafi, TDK sözlüğünde eskimiş anlamıyla "savunucu", hukuk anlamıyla "avukat" demektir. Ceza yargılamasında yalnız şüpheli veya sanığı savunan avukat için kullanılır.
Kanundaki tanım ve vekilden farkı
"Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı," — 5271 s. CMK m.2/1-c
"Vekil: Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde temsil eden avukatı," — CMK m.2/1-d
Yani aynı dosyada sanığın avukatı müdafi, şikâyetçinin (müştekinin) avukatı vekildir. Avukata yetki genellikle vekâletname ile verilir.
Müdafi seçme hakkı
Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir (CMK m.149/1). Soruşturma evresinde ifade almada en çok üç avukat hazır bulunabilir (m.149/2).
"Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz." — CMK m.149/3
Zorunlu müdafilik (CMK m.150)
- Şüpheli veya sanık müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde müdafi görevlendirilir (m.150/1).
- Müdafii olmayan şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz ise istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (m.150/2).
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da istem aranmaz (m.150/3).
Gözaltı ve tutuklama aşamasında müdafiin rolü için: gözaltına itiraz ve haklar ve tutuklamaya itiraz.
Sık sorulan sorular
Avukat tutacak durumda değilim; bana müdafi görevlendirilir mi?
CMK m.150/1'e göre müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan eden şüpheli veya sanığa istemi hâlinde müdafi görevlendirilir. Çocuklar, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olanlar ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda istem de aranmaz (m.150/2-3).