Gabin (aşırı yararlanma), bir sözleşmede karşılıklı edimler arasındaki açık oransızlığın, zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanmasıdır. Zarar gören, sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirip verdiğini geri isteyebilir ya da sözleşmeye bağlı kalıp oransızlığın giderilmesini talep edebilir (TBK m.28).
Gabin, bir sözleşmede taraflardan birinin diğerinin zayıf durumundan yararlanarak açıkça orantısız bir kazanç sağlamasıdır. Türk Borçlar Kanunu bu kuruma "aşırı yararlanma" adını verir; uygulamada gabin denir.
Gabin ne demek?
"Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir." — TBK m.28/1
Şartları
- Açık oransızlık: Karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunmalıdır.
- Zarar görenin durumu: Zarar gören zor durumda kalmış, düşüncesiz veya deneyimsiz olmalıdır.
- Yararlanma: Oransızlık, bu durumdan yararlanılarak gerçekleştirilmiş olmalıdır.
Zarar görenin seçimi ve süre
Zarar gören, durumun özelliğine göre iki yoldan birini seçer: Sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirip verdiğini geri ister ya da sözleşmeye bağlı kalıp edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini talep eder (TBK m.28/1).
"Zarar gören bu hakkını, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği; zor durumda kalmada ise, bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir." — TBK m.28/2
Kazanç amacıyla ödünç para vermenin ceza hukuku boyutu için: tefecilik. Sözleşmenin baştan kesin hükümsüz olduğu hâller ise ayrı bir kurumdur: butlan.