Gerekçeli karar, mahkemenin hükmü hangi delil ve hukuki sebeplere dayanarak verdiğini yazılı olarak açıkladığı karardır. Anayasa m.141'e göre bütün mahkeme kararları gerekçeli yazılır. Duruşmada yalnız hüküm sonucu (kısa karar) açıklanmışsa gerekçe hukukta bir ay, cezada on beş gün içinde yazılır; istinaf ve temyiz süreleri kural olarak gerekçeli kararın tebliğiyle başlar.
Mahkeme duruşmanın sonunda çoğu zaman yalnızca hüküm sonucunu okur; uygulamada buna kısa karar denir. Hükmün hangi delillere ve hukuki sebeplere dayandığını açıklayan tam metin ise gerekçeli karardır. Kanun yoluna başvururken itiraz edilecek gerekçeler bu metinden öğrenilir.
Anayasal dayanak
"Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır." — Anayasa m.141/3
Hukuk davalarında
Hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim edilir (HMK m.294/2). Hükmün içinde tarafların iddia ve savunmalarının özeti, toplanan deliller ve bunların değerlendirilmesi, sabit görülen vakıalar ve hukuki sebepler yer alır (HMK m.297/1-c).
"Zorunlu nedenlerle sadece hüküm sonucunun tefhim edildiği hâllerde, gerekçeli kararın tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılması gerekir." — HMK m.294/4
Basit yargılama usulünde de zorunlu hâllerde yalnız hüküm özeti tutanağa yazdırılabilir; bu durumda gerekçeli karar en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkarılır (HMK m.321/2). İstinaf süresi iki haftadır ve ilamın taraflara usulen tebliğiyle başlar (HMK m.345); bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.361/1).
Ceza davalarında
Hükmün gerekçesi ve varsa karşı oy gerekçesi tümüyle tutanağa geçirilmemişse, açıklanmasından itibaren en geç on beş gün içinde dava dosyasına konulur (CMK m.232/3). Mahkûmiyet gerekçesinde iddia ve savunma, delillerin tartışılması ve cezanın belirlenme esasları gösterilir (CMK m.230/1).
"İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır" — CMK m.273/1
Temyiz için de aynı kural geçerlidir (CMK m.291/1). İstinaf süresi 7499 sayılı Kanunla (2024) bu hâle getirildi; önceki metinde süre hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündü. Kanun yolu aşamaları için: istinaf ve temyiz süreci nasıl işler?. Ayrıca bkz. istinaf, temyiz, tebligat.
Sık sorulan sorular
Kısa karar açıklandı, istinaf süresi hemen başlar mı?
Hukuk davalarında istinaf süresi ilamın taraflara usulen tebliğiyle başlar (HMK m.345). Ceza davalarında istinaf ve temyiz süresi hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK m.273/1, m.291/1).