Yapı kayıt belgesi, 31.12.2017'den önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması için İmar Kanunu geçici m.16 ("imar barışı") uyarınca verilen belgedir. Yapının kullanım amacına yöneliktir; yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir.
Yapı kayıt belgesi, kamuoyunda "imar barışı" olarak bilinen düzenlemeyle getirildi. Dayanağı, 2018'de 7143 sayılı Kanunla 3194 sayılı İmar Kanunu'na eklenen geçici 16. maddedir.
Yapı kayıt belgesi ne demek?
Madde, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınmasını amaçlar. 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için 31.10.2018'e kadar başvurulması ve kayıt bedelinin ödenmesi hâlinde belge verilebileceğini öngörür; kanun başvuru ve ödeme süresinin bir yıla kadar uzatılmasına da izin vermiştir. Bugün için yeni başvuru alınan bir dönem değildir; belge, o dönemde alınmış olanlar bakımından önem taşır.
Kayıt, yapı sahibinin beyanına göre yapılır. Kayıt bedeli, arsanın emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş olarak belirlenmiştir (geçici m.16/2).
Belge ne sağlar?
"Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir." — İmar Kanunu geçici m.16/3
- Yıkım ve para cezası: Belge verilen yapılarla ilgili alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir (geçici m.16/4).
- Kat mülkiyeti: Maliklerin tamamının muvafakati ve imar planında umumi hizmet alanına denk gelen kısımların terk edilmesi hâlinde, yapı kullanma izin belgesi aranmadan cins değişikliği yapılabilir ve kat mülkiyeti kurulabilir; bu durumda kayıt bedelinin iki katı ödenir (geçici m.16/5).
Belge ne sağlamaz?
- Kalıcı değildir: Belge, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı yenilenirse yürürlükteki imar mevzuatı uygulanır (geçici m.16/10).
- Başkasının arazisi: Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar bu maddeden yararlandırılmaz (geçici m.16/9).
- Kentsel dönüşüm: Belgeye dayanarak kat mülkiyetine geçilmiş olması, 6306 sayılı Kanunun ek 1. maddesinin uygulanmasına engel değildir (geçici m.16/6).
Madde ayrıca Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi ile İstanbul tarihi yarımada içinde belirlenen alanlar gibi bazı yerleri kapsam dışında tutar. Ruhsatsız yapı ile arazi sahibi arasındaki kullanım bedeli tartışması için: kaçak yapı için ecrimisil ödenir mi?.
Sık sorulan sorular
Yapı kayıt belgesi tapu veya iskân yerine geçer mi?
Hayır. Kanun belgeyi "yapının kullanım amacına yönelik" olarak tanımlar. Kat mülkiyetine geçiş ayrıca maliklerin tamamının muvafakatine, gerekli terklerin yapılmasına ve bedelin iki katının ödenmesine bağlıdır (İmar Kanunu geçici m.16/5).