Müdahil, görülmekte olan bir davaya kanundaki koşullarla katılan üçüncü kişidir. Hukuk davasında fer'î müdahil bir tarafın yanında ona yardım için yer alır; asli müdahil dava konusu hak üzerinde kendi hakkını ileri sürerek taraflara karşı aynı mahkemede dava açar. Ceza davasında uygulamadaki karşılığı kamu davasına katılandır (CMK m.237).
Müdahil, devam eden bir yargılamaya kanunun öngördüğü koşullarla katılan üçüncü kişidir. Hukuk davasındaki asli ve fer'î müdahale ile ceza davasındaki kamu davasına katılma ayrı usullerdir.
Fer'î müdahil: bir tarafın yanında
"Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir." — HMK m.66
Müdahale isteyen kişi, yanında katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve dayanaklarını gösteren dilekçeyle mahkemeye başvurur; dilekçe taraflara tebliğ edilir ve mahkeme talep hakkında karar verir (HMK m.67). Talep kabul edilirse müdahil davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip eder; yanında katıldığı tarafın işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan usul işlemlerini yapabilir (m.68). Hüküm taraflar hakkında verilir (m.69/1). Süre sınırı tahkikat aşamasının sonudur.
Asli müdahil: kendi hakkı için dava
Dava konusu hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabilir; asli müdahale davası ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır (HMK m.65).
Ceza davasında müdahil: katılan
Ceza yargılamasında "müdahil" denilen kişi kanundaki adıyla katılandır. Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir; kanun yolu aşamasında katılma istenemez (CMK m.237). Katılma, kamu davası açıldıktan sonra dilekçeyle veya duruşma tutanağına geçirilen sözlü başvuruyla olur; mahkeme savcıyı ve sanığı dinledikten sonra karar verir (m.238). Henüz katılma kararı olmayan şikâyetçi için bkz. müşteki.
Sık sorulan sorular
Fer'î müdahil davanın tarafı olur mu?
Hayır. Fer'î müdahil bir tarafın yanında ona yardım için yer alır ve davayı bulunduğu noktadan takip eder; asıl davadaki hüküm taraflar hakkında verilir (HMK m.66, 68, 69).
Ceza davasında istinaf aşamasında müdahil olunabilir mi?
Hayır. Kamu davasına katılma ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar istenebilir; kanun yolu muhakemesinde katılma isteğinde bulunulamaz. İlk derecede ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan istek, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilirse incelenir (CMK m.237/2).