Bakırköy / İstanbul · Hafta içi 09:00 – 18:00
0 531 993 34 33iletisim@avmetecelik.com
Mete ÇelikHukuk Bürosu
İcra Hukuku · Bilgilendirme yazısı

İcra Ceza Mahkemesinde Dava Açıldı: Hangi Suçlara Bakar, Duruşmaya Gitmezsem Ne Olur, Tazyik Hapsi ve İtiraz (İİK 346-354)

Av. Mete ÇelikAv. Mete Çelikİstanbul Barosu · 7 dk okuma
Yayınlanma:
Kısa cevap

İcra ceza mahkemesi, İcra ve İflas Kanunu'ndaki suçlar ile tazyik ve disiplin hapsi işlerine bakan icra mahkemesidir (İİK m.346). Mal beyanında bulunmama, taahhüdü ihlal, nafakaya uymama ve mal kaçırma burada görülür. Kanunun ceza hükümlerindeki fiillerde şikâyet, öğrenmeden itibaren 3 ay ve her hâlde fiilden itibaren 1 yıl içinde, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır (İİK m.347, m.348); mal beyanında bulunmamada tazyik hapsi alacaklının talebiyle istenir (İİK m.76). Şikâyete bağlı suçlarda borç ödenir veya alacaklı vazgeçerse dava ve ceza düşer (İİK m.354).

İçindekiler · 8 bölüm
İcra Ceza Mahkemesinde Dava Açıldı: Hangi Suçlara Bakar, Duruşmaya Gitmezsem Ne Olur, Tazyik Hapsi ve İtiraz (İİK 346-354)

İcra ceza mahkemesi, İcra ve İflas Kanunu'ndaki suçlar ile tazyik ve disiplin hapsi işlerine bakan icra mahkemesidir (İİK m.346). Mal beyanında bulunmama, taahhüdü ihlal, nafaka kararına uymama ve alacaklıyı zarara sokmak için mal kaçırma gibi fiiller burada görülür. Kanunun ceza hükümleri bölümündeki fiiller alacaklının şikâyetiyle görülür; şikâyet fiilin öğrenilmesinden itibaren 3 ay, her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren 1 yıl içinde, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır (İİK m.347, m.348). Mal beyanında bulunmayan borçlu için tazyik hapsi ise ayrı bir kurala göre alacaklının talebiyle istenir (İİK m.76). Takibi şikâyete bağlı suçlarda alacaklı şikâyetinden vazgeçer veya borç ödenirse dava ve ceza düşer (İİK m.354). Aşağıda hangi fiile hangi yaptırımın uygulandığını, yargılamanın nasıl yürüdüğünü ve karara nasıl itiraz edileceğini anlatıyoruz.

İcra ceza mahkemesi nedir?

Kanunda "icra ceza mahkemesi" adıyla ayrı bir mahkeme türü yoktur. İİK, disiplin veya tazyik hapsine icra mahkemesinin karar vereceğini ve kanunun ceza hükümlerini içeren bölümündeki suçlara ilişkin davalara icra mahkemesinde bakılacağını söyler (İİK m.346). Birden fazla icra mahkemesi bulunan büyük adliyelerde bu ceza işlerine bakan daireler uygulamada "İstanbul 3. İcra Ceza Mahkemesi" gibi adlarla anılır; Yargıtay kararlarında da bu adlar geçer (Yargıtay 12. HD, 2026/466 K.). Bakırköy Adliyesi'ndeki mahkemelerin yerleşimi için Bakırköy Adliyesi rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

İcra mahkemesinin hukuk tarafı ise başka işlere bakar: icra müdürlüğü işlemine karşı şikâyet, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi gibi. Örneğin haczedilemeyen bir mala haciz konulduğunda yapılacak 7 günlük şikâyet icra mahkemesine şikâyet yoluyla görülür; ceza yargılaması değildir. İcra ceza işleri başka mahkemelerde görülen ceza davalarıyla birleştirilemez (İİK m.346).

İcra ceza mahkemesi hangi suçlara bakar?

İİK'daki fiillerin bir kısmı suç olarak hapis ve adli para cezasına bağlanmıştır; bir kısmında ise borçluyu yükümlülüğünü yerine getirmeye zorlamak için tazyik veya disiplin hapsi öngörülür. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

FiilYaptırımDayanak
Mal beyanında bulunmamakBeyanda bulununcaya kadar, bir defaya mahsus, en çok 3 ay tazyik hapsiİİK m.76
Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı yapmak3 aydan 1 yıla kadar hapisİİK m.338/1
Sonradan edinilen mal veya artan geliri 7 gün içinde bildirmemek10 gün; mal elden çıkarılmışsa 1 aya kadar disiplin hapsiİİK m.339
İcra dairesinde verilen ödeme taahhüdünü (taksit) ihlal etmek3 aya kadar tazyik hapsi; bir borç için toplam 3 ayı geçemezİİK m.340
Nafaka kararının gereğini yerine getirmemek3 aya kadar tazyik hapsiİİK m.344
Yalnız borçlunun yapabileceği bir işe ilişkin ilama uymamak3 aya kadar tazyik hapsiİİK m.343
Aciz vesikası (alacağın tahsil edilemediğini gösteren belge) alınmış borçlunun, mahkemenin belirlediği gelir payını yatırmaması1 yıla kadar tazyik hapsiİİK m.338/2
Alacaklıyı zarara sokmak için malları kaçırmak, gizlemek veya sahte borç ikrar etmek6 aydan 3 yıla kadar hapis ve 1.000 güne kadar adli para cezasıİİK m.331
Hafiflik, aşırı harcama veya kumar gibi davranışlarla aczine kendisi sebep olmak15 günden 6 aya kadar hapisİİK m.332
Şirket yöneticisinin, alacaklıları zarara uğratmak kastıyla şirket borçlarını ödemeyerek onları zarara sokması (eylem başka bir suç oluşturmuyorsa)6 aydan 2 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıİİK m.333/a
İhalede menfaat karşılığı artırmadan çekilmek1 yıla kadar hapis ve 1.000 güne kadar adli para cezasıİİK m.345/b

Mal beyanının ne zaman verileceği ve tazyik hapsinin ayrıntıları mal beyanı nedir, taahhüdü ihlal icra borcu taksitlendirme, nafakada şikâyet ise nafaka ödemeyen kişiye tazyik hapsi yazılarımızda ayrıca anlatılmıştır.

Mal kaçırma suçunun (İİK m.331) iki koşulu sık gözden kaçar. Birincisi, borçlu hakkında haciz yoluyla takip talebinde bulunulmuş olmalı ve fiil bu talepten sonra ya da talepten önceki 2 yıl içinde işlenmiş olmalıdır; rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takipte bu suç oluşmaz (Yargıtay 12. HD, 2024/64 K.). İkincisi, alacaklı borçlu hakkında aciz belgesi almış ya da alacağını alamadığını ispat etmiş olmalıdır. Aciz belgesinin ne olduğu aciz vesikası nedir yazımızda anlatılmıştır. Kaçırılan malı geri getirmek için açılacak hukuk davası ise ayrıdır; bunun için tasarrufun iptali davası yazımıza bakabilirsiniz. Yargıtay, tasarrufun iptali davasında borcun danışıklı olarak oluşturulduğunun kesinleşmesini, mal kaçırma suçunun unsurlarının oluştuğunu gösteren bir veri olarak değerlendirmiştir (12. HD, 2024/693 K.).

Tazyik hapsi ile hapis cezası arasındaki fark nedir?

Tazyik ve disiplin hapsi bir suçun cezası değildir; borçluyu yükümlülüğünü yerine getirmeye zorlamak için uygulanır. Yargıtay bu yaptırımların seçenek yaptırımlara çevrilemeyeceğini, ön ödeme uygulanamayacağını, tekerrüre esas olmayacağını, koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanmayacağını, ertelenemeyeceğini ve adli sicile geçirilmeyeceğini belirtmiştir (12. HD, 2023/1414 K.). Bu ayrıcalıklar yalnız tazyik ve disiplin hapsi için sayılmıştır; mal kaçırma gibi hapis ve adli para cezası öngörülen fiiller suç olarak yargılanır.

Tazyik hapsinin amacı ödeme olduğu için borçlu, hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borcun tamamını veya o tarihe kadar yatırması gereken tutarı öderse tahliye edilir (İİK m.340, m.344). Taahhüdü ihlalde aynı borç için toplam tazyik hapsi 3 ayı geçemez; Yargıtay, aynı taahhüdün farklı taksitleri için ayrı ayrı 3'er ay tazyik hapsi verilmesini kanuna aykırı bulmuştur (12. HD, 2023/1414 K.).

Şikâyet nasıl ve ne zaman yapılır?

Bu bölümdeki süre ve yetki kuralları, İİK'nın ceza hükümleri bölümündeki fiiller içindir (İİK m.347, m.348). Mal beyanında bulunmama nedeniyle tazyik hapsi bu bölümde değil, mal beyanına ilişkin m.76'da düzenlenmiştir ve alacaklının talebiyle istenir.

Süre. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçince düşer (İİK m.347). Öğrenme tarihi alacaklının fiilden fiilen haberdar olduğu gündür. Yargıtay, icra dosyasında alacaklının daha önce öğrendiğini gösteren bir belge bulunmayan bir olayda, ceza yargılaması sırasında yapılan şikâyeti 3 aylık süre içinde kabul etmiştir (12. HD, 2024/64 K.).

Yer. Şikâyet, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır (İİK m.348).

Biçim. Şikâyet dilekçeyle veya mahkemede sözlü beyanla yapılabilir. Mahkeme hemen duruşma günü verir, şikâyetçinin imzasını alır ve borçluyu çağırır; tanık gösterilmişse o da çağrılır (İİK m.349). Şikâyetçi, dilekçesinde veya beyanında gösterdiği delillerle bağlıdır (İİK m.351). Bu yüzden dilekçede icra dosya numarası, ihlal edilen yükümlülük (örneğin ödenmeyen taksitin tarihi ve tutarı), fiilin öğrenildiği tarih ve dayanılan belgeler açıkça yazılmalıdır.

Duruşmaya gitmezsem ne olur?

Taraflar duruşmaya bizzat gelmek veya vekil göndermek zorundadır (İİK m.349).

  • Şikâyetçi gelmezse: Belirlenen gün ve saatte gelmeyen ve vekil de göndermeyen şikâyetçinin şikâyet hakkı düşer (İİK m.349).
  • Borçlu gelmezse: Gelmeyen veya müdafi göndermeyen borçlu zabıta marifetiyle getirilir; bu şekilde de getirilemezse yargılama yokluğunda yapılır (İİK m.349). Başka yerde oturan borçlunun ifadesi istinabe yoluyla, yani oturduğu yerdeki mahkeme aracılığıyla alınabilir.

Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz (İİK m.350). Mahkeme tarafları ve delilleri dinledikten sonra en geç 5 gün içinde kararını verir. Takibi şikâyete bağlı suçlarda, dava ve cezanın hangi sebeplerle düşeceği kararda belirtilir (İİK m.352).

Borcu ödersem dava ve ceza düşer mi?

Takibi şikâyete bağlı suçlarda alacaklı şikâyetinden vazgeçerse veya borcun ödendiği sabit olursa dava, bütün sonuçlarıyla birlikte ceza da düşer (İİK m.354). Bu kural İİK'nın ceza hükümlerini içeren bölümündeki fiillere uygulanır. Mal kaçırma ve acze sebep olma suçları da alacaklının şikâyetine bağlıdır (İİK m.331, m.332).

Bunun dışında iki sınır daha vardır:

  • 2 yıl kuralı: İcra mahkemesinin verdiği tazyik veya disiplin hapsi kararı, kesinleştiği tarihten itibaren 2 yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK m.354).
  • Küçük alacak sınırı: Nafaka alacağına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde İİK'daki disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz (İİK m.354).

İcra ceza mahkemesi kararına nasıl itiraz edilir?

Kanun yolu, verilen kararın türüne göre değişir:

KararKanun yoluSüreDayanak
Tazyik veya disiplin hapsi (taahhüdü ihlal, nafaka, m.339 gibi)İtiraz; dosya o yerde varsa numara olarak sonraki icra mahkemesine, yoksa asliye ceza mahkemesine gider; itiraz üzerine verilen karar kesinTebliğden itibaren 2 haftaİİK m.353/1
Mal beyanında bulunmama nedeniyle tazyik hapsi (m.76)Yargıtay'ın görüşüne göre karar kesin; itiraz yolu yok (aşağıdaki nota bakınız)—12. HD, 2026/466 K.
Hapis veya adli para cezası içeren hüküm (mal kaçırma gibi)Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki kanun yolları (istinaf, sonra temyiz)CMK'daki sürelerİİK m.353/2

İtiraz, kararı veren icra mahkemesine dilekçeyle yapılır; mahkeme dosyayı inceleme için yukarıdaki mercie gönderir (İİK m.353). Dilekçede mahkemenin adı, esas ve karar numarası, kararın tebliğ tarihi ve itiraz sebepleri yazılmalıdır. İtiraz süresi 2024'te 7499 sayılı Kanunla 7 günden 2 haftaya çıkarıldı ve süre artık yalnız tebliğden başlıyor (İİK m.353).

Mal beyanında bulunmama nedeniyle verilen tazyik hapsi bakımından Yargıtay, m.353'teki itiraz yolunun yalnız kanunun ceza hükümleri bölümündeki kararlar için öngörüldüğünü, m.76'nın ise mal beyanına ilişkin bölümde yer aldığını belirterek kararın kesin olduğuna hükmetmiş ve Adalet Bakanlığı'nın aksi yöndeki kanun yararına bozma istemini reddetmiştir (12. HD, 2026/466 K.). Kararda dayanılan "bu bap hükümlerine göre" ifadesi maddenin eski metninde yer alıyordu; bugünkü m.353 metninde bu ifade yoktur. Bu nedenle kararın kesin olup olmadığı tartışmaya açıktır; kararda kanun yolu gösterilmişse veya tereddüt varsa 2 haftalık süre içinde itiraz etmek hak kaybını önler.

Hapis cezası içeren hükümlerde istinaf incelemesini bölge adliye mahkemesinin ceza dairesi yapar; temyiz incelemesi Yargıtay 12. Hukuk Dairesi tarafından yapılmaktadır (12. HD, 2024/64 K. ve 2024/693 K. bu yolla gelen dosyalardır). Ceza davalarında istinaf ve temyiz sürelerinin genel kuralları için istinaf ve temyiz süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Hukuki dayanaklar

Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuz için ön görüşme talep ederek değerlendirme alabilirsiniz.

Konunuzu değerlendirelim

İcra Hukuku konularında ön görüşme talep edebilirsiniz.

Soru ve yorumlar

Yorumlar, moderasyon onayından sonra yayımlanır.

Yorumlar moderasyon sonrası yayımlanır.

Henüz yayımlanmış yorum bulunmuyor.