SEGBİS, UYAP'a bağlı Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi demektir; sanığın, tanığın veya bilirkişinin mahkemeye gelmeden, bulunduğu yerdeki adliyeden ya da cezaevinden görüntülü ve sesli bağlantıyla ifade vermesini veya duruşmaya katılmasını sağlar (CMK m.180/5, m.196/4).
SEGBİS, Adalet Bakanlığının UYAP içinde kurduğu Ses ve Görüntü Bilişim Sistemidir. Ceza yargılamasında dayanağı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.180/5 ve m.196/4, ayrıntıları ise Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik'tir (RG 20.09.2011). Hukuk davalarındaki karşılığı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.149'daki ses ve görüntü nakli, yani e-Duruşmadır.
SEGBİS ne demek?
Yönetmelik SEGBİS'i, UYAP'ta ses ve görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı sistem olarak tanımlar (m.3). Başka şehirde oturan tanık, cezaevindeki tutuklu veya hastanedeki sanık, mahkemeye götürülmeden bulunduğu yerdeki SEGBİS odasından dinlenir; ifade kaydedilir ve tutanağa dönüştürülür.
"Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir." — CMK m.196/4
SEGBİS kimler için kullanılır?
| Kim? | Ne için? | Dayanak |
|---|---|---|
| Sanık | Sorgu ve duruşmaya katılma (mahkeme zorunlu görürse) | CMK m.196/4 |
| Tanık, bilirkişi | İstinabe yerine görüntülü dinlenme | CMK m.180/5 |
| Yakalanan kişi | 24 saatte hâkim önüne çıkarılamıyorsa sorgu/ifade | CMK m.94/2 |
| Mağdur çocuk, getirilemeyen zorunlu tanık | Tanıklığın kaydı zorunlu | Yönetmelik m.9/2 |
| Hukuk davasında taraf, vekil, tanık | e-Duruşma | HMK m.149 |
SEGBİS talebi nasıl yapılır?
- Dilekçe: Dosyanın bulunduğu mahkemeye veya savcılığa, dosya numarası, bulunulan şehir ve gelememe gerekçesiyle SEGBİS ile dinlenme talep edilir. Mazereti kabul edilen kişi SEGBİS ile dinlenebilir ve duruşmaya katılabilir (Yönetmelik m.13). Sanık için karar mahkemenin takdirindedir.
- Bağlantı yeri: Kişi, bulunduğu yerdeki adliyede veya cezaevinde kimliği tespit edilerek hazır edilir (Yönetmelik m.14, 16).
- Kayıt: Ses ve görüntü kayıtları taraflara verilmez; tutanağa dönüştürülen metin verilebilir (Yönetmelik m.8).
- Kanun yolu: SEGBİS, bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay dâhil kanun yolu makamlarınca da kullanılabilir; istinaf veya temyiz başvurusunda kayıtlar üst merciye gönderilir (Yönetmelik m.21-22).
- Kimliği saklı tanık: Tanık Koruma Kanunu kapsamındaki tanıklar da SEGBİS ile uzaktan dinlenebilir (Yönetmelik m.10).
SEGBİS ile e-Duruşma farkı
SEGBİS'te dinlenecek kişi adliyedeki veya cezaevindeki odadan bağlanır. Hukuk davalarındaki e-Duruşmada ise avukat bürosundan katılabilir (e-Duruşma Yönetmeliği m.11). Talep UYAP mobil uygulamaları, avukat veya vatandaş portalından duruşmadan en az iki iş günü önce yapılır; hâkim en geç bir iş günü önce karar verir ve bu karar kesindir (m.8/2, m.9/1). Hasta, yaşlı veya engelli kişilerin talebi öncelikle kabul edilir (m.9/3). Boşanma gibi davalarda uygulanışı: çekişmeli boşanma davası aşamaları. Yakalanan kişinin dinlenmesi için: yakalama kararı nedir?, gözaltı hakları için: gözaltı süresi ve haklar.
Sık sorulan sorular
SEGBİS ile ifade vermek mümkün mü?
Evet. Mazereti kabul edilen kişi, soruşturma ve kovuşturma aşamasında bulunduğu yerdeki adliyeden veya cezaevinden SEGBİS ile dinlenebilir ve duruşmaya katılabilir (Ceza Muhakemesinde SEGBİS Yönetmeliği m.13-14). Sanık için dayanak CMK m.196/4, tanık ve bilirkişi için CMK m.180/5'tir.
SEGBİS talebi nasıl yapılır?
Dosyanın görüldüğü mahkemeye veya soruşturmayı yürüten savcılığa dilekçe verilerek, dosya numarası, bulunulan yer ve mahkemeye gelememe gerekçesi belirtilir. Sanığın SEGBİS ile sorgusu veya duruşmaya katılması, hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda kabul edilir (CMK m.196/4).
SEGBİS kayıtları taraflara verilir mi?
Hayır. Ses ve görüntü kayıtları taraflara verilmez; yalnızca yazılı tutanağa dönüştürülen kayıtlar kanundaki şartlarla verilebilir. Talep veya itiraz hâlinde kayıtlar savcılık ya da mahkeme gözetiminde ilgilisine izletilebilir (Ceza Muhakemesinde SEGBİS Yönetmeliği m.8).
SEGBİS ile e-Duruşma arasındaki fark nedir?
SEGBİS ceza yargılamasında kullanılır ve kişi adliye veya cezaevindeki odadan bağlanır. e-Duruşma hukuk davalarında HMK m.149'a dayanır; taraf vekili bürosundan katılabilir. Talep duruşmadan en az iki iş günü önce UYAP üzerinden yapılır ve hâkimin kabul veya ret kararı kesindir (HMK e-Duruşma Yönetmeliği m.8-9, 11).
Hukuki dayanaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.94, 180, 196
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.149
- Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik (RG 20.09.2011)
- Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik (RG 30.06.2021)