Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranan kişinin, suçun kanuni tanımındaki neticeyi öngörmeden gerçekleştirmesi demektir (TCK m.22/2). Kişi neticeyi öngördüğü hâlde istemiyorsa bilinçli taksir vardır ve ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.22/3).
Taksir, ceza hukukunda "dikkatsizlik, özensizlik" sonucu işlenen suçları anlatır. Dayanağı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 22. maddesidir. Kural olarak suçlar kastla işlenir; taksirle işlenen bir fiil ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (TCK m.22/1). Taksirle öldürme ve taksirle yaralama bunun en bilinen örnekleridir.
Taksir ne demek?
Failin sonucu istememesi, hatta çoğu zaman aklına bile getirmemesi, ancak gerekli dikkati gösterseydi sonucu önleyebilecek olmasıdır. Kırmızı ışıkta geçip yayaya çarpan sürücü, sterilizasyon kuralına uymayan hekim, iskelesi güvensiz kurulan şantiye taksirin tipik örnekleridir.
"Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir." — TCK m.22/2
Kast, olası kast, bilinçli taksir ve taksir farkı
| Kusur türü | Fail neticeyi | Cezaya etkisi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kast | Bilerek ve isteyerek gerçekleştirir | Suçun temel cezası | TCK m.21/1 |
| Olası kast | Öngörür ama yine de fiili işler | Temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir | TCK m.21/2 |
| Bilinçli taksir | Öngörür ama gerçekleşmesini istemez | Taksirli suçun cezası üçte birden yarısına kadar artırılır | TCK m.22/3 |
| Basit taksir | Öngörmez | Ceza failin kusuruna göre belirlenir | TCK m.22/4 |
Kusur oranı ve cezanın belirlenmesi
- Kusura göre ceza: Taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla kişi taksirle neden olmuşsa herkes kendi kusurundan sorumludur ve her failin cezası ayrı ayrı belirlenir (TCK m.22/4-5). Bu yüzden trafik ve iş kazası dosyalarında bilirkişinin kusur raporu belirleyicidir.
- Ceza verilmemesi: Netice münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından ceza vermeyi gereksiz kılacak derecede ağırsa ceza verilmez; örneğin kazada kendi çocuğunu kaybeden sürücü. Bilinçli taksirde bu hâlde ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir (TCK m.22/6).
- Taksirle öldürme: İki yıldan altı yıla kadar hapis; birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte yaralanma varsa iki yıldan on beş yıla kadar hapis (TCK m.85).
- Taksirle yaralama: Dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası; birden fazla kişinin yaralanmasında dokuz aydan beş yıla kadar hapis (TCK m.89/1, 89/4; 7571 sayılı Kanunla artırıldı). Soruşturması kural olarak şikâyete bağlıdır; birinci fıkra dışındaki yaralamalarda bilinçli taksir varsa şikâyet aranmaz (TCK m.89/5).
- Adli paraya çevirme: Taksirli suçtan verilen hapis cezası uzun süreli olsa bile adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirde bu imkân yoktur (TCK m.50/4).
- Trafik kazasında ehliyet: Trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan mahkûmiyette, üç aydan üç yıla kadar sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir (TCK m.53/6).
Kusur raporuna itiraz için: trafik kazası kusur oranına itiraz; ehliyet için: ehliyete el konulmasına itiraz; kastla işlenen yaralamayla karşılaştırma için: kasten yaralama suçu cezası. Ölümlü kazalarda tazminat yönü: destekten yoksun kalma tazminatı.
Sık sorulan sorular
Taksir ile bilinçli taksir arasındaki fark nedir?
Basit taksirde fail neticeyi hiç öngörmez; bilinçli taksirde ise neticeyi öngörür ama gerçekleşmesini istemez. Bilinçli taksirde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.22/3).
Taksirle öldürmenin cezası nedir?
Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası alır. Fiil birden fazla kişinin ölümüne ya da ölümle birlikte yaralanmaya neden olmuşsa ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapistir (TCK m.85).
Taksirli suçta kusur oranı cezayı etkiler mi?
Evet. Taksirle işlenen suçtan verilecek ceza failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla failin bulunduğu olaylarda her failin cezası kendi kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir (TCK m.22/4-5).
Kazada yakınını kaybeden sürücüye ceza verilir mi?
Taksirli hareket sonucu oluşan netice münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından ceza vermeyi gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. Bilinçli taksirde ise ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir (TCK m.22/6).