Vekaletname, bir kişinin başka birine kendi adına ve hesabına iş görme ve hukuki işlem yapma yetkisi verdiğini gösteren belgedir. Dayandığı ilişki vekâlet sözleşmesidir (TBK m.502). Dava açmak, sulh olmak, taşınmaz devretmek gibi işlemler için vekaletnamede özel yetki bulunmalıdır (TBK m.504, HMK m.74).
Vekaletname, temsil yetkisinin yazılı belgesidir. Arkasındaki hukuki ilişki çoğunlukla vekâlet sözleşmesidir ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.502 vd.'de düzenlenir. Yetkili temsilcinin bir başkası adına ve hesabına yaptığı hukuki işlemin sonuçları doğrudan temsil olunanı bağlar (TBK m.40).
Vekaletname ne demek?
"Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir." — TBK m.502/1
Genel yetki ve özel yetki
Vekâletin kapsamı sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Ancak bazı işlemler için vekaletnamede bunların ayrıca yazılması gerekir:
- TBK m.504/3: Özel olarak yetkili kılınmayan vekil dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas veya konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz.
- HMK m.74 (dava vekaletnamesi): Açıkça yetki verilmemişse vekil sulh olamaz, davanın tamamını ıslah edemez, yemin teklif edemez, başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz, davadan veya kanun yollarından feragat edemez, karşı tarafı ibra edemez ve davayı kabul edemez.
Avukat vekaletnamesi
Avukat, açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekaletname aslını veya kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini dosyaya sunmak zorundadır; kamu kurumlarının avukatları için yetkili amirin verdiği temsil belgesi yeterlidir (HMK m.76).
Vekalet nasıl sona erer?
- Azil ve istifa: Vekâlet veren de vekil de sözleşmeyi her zaman tek taraflı sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.512). Vekâlet verenin bu iradesini bildirdiği belgeye azilname denir.
- Ölüm, ehliyet kaybı, iflas: Aksi anlaşılmadıkça vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile vekâlet kendiliğinden sona erer (TBK m.513).
Yetkisi olmadan temsilci sıfatıyla yapılan işlem, ancak temsil olunan onarsa onu bağlar (TBK m.46). Yurt dışında düzenlenen vekaletnamelerde ayrıca apostil şerhi gündeme gelir; bir işlem için başkasının yalnız onayı gerekiyorsa verilen belge ise muvafakatnamedir.
Sık sorulan sorular
Vekaletname ile ev satılabilir mi?
Ancak vekaletnamede bu konuda özel yetki varsa. TBK m.504/3'e göre özel olarak yetkili kılınmayan vekil taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz.
Verilen vekaletname nasıl iptal edilir?
Vekâlet veren, vekâleti her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir (TBK m.512). Uygulamada bu irade azilname ile vekile ve işlem yapılan yerlere bildirilir; uygun olmayan zamanda azil vekilin zararını doğurursa giderilmesi gerekir.