Kesinleşme şerhi, bir mahkeme kararının artık kanun yoluyla değiştirilemez hâle geldiğini gösteren ve ilamın altına veya arkasına yazılıp tarih, mahkeme mührü ve hâkim imzasıyla tamamlanan kayıttır. Hukuk yargılamasında HMK m.302'de düzenlenir; kesinleşmeden yerine getirilemeyen kararların icrasında ve mahkûmiyetin infazında belirleyicidir.
Kesinleşme şerhi, mahkeme kararının kesinleştiğini, yani karara karşı artık istinaf veya temyiz yoluna gidilemediğini gösteren resmî kayıttır. Uygulamada "kesinleşme kaydı" veya "kesinleşme şerhli ilam" olarak da anılır. Kararın kendisi ile kararın kesinleştiğini gösteren kayıt ayrı şeylerdir: gerekçeli karar yazılmış bir karar henüz kesinleşmemiş olabilir.
Kesinleşme şerhi nasıl verilir?
"Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılıp, tarih ve mahkeme mührü konmak ve başkan veya hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir." — HMK m.302/4
Karar istinaf veya temyiz incelemesinden geçerek kesinleşmişse kesinleşme kaydını ve kararın yerine getirilmesi için gerekli bildirimleri yine ilk derece mahkemesi yapar (HMK m.302/5). Dosya üst mahkemeden döndükten sonra şerh talebi kararı veren mahkemeye yöneltilir.
Kesinleşme şerhi neden gerekir?
Hukuk mahkemesi kararlarının çoğu kesinleşmeden de takibe konabilir; temyiz kural olarak kararın icrasını durdurmaz (HMK m.367/1). Ancak kanun bazı kararlar için kesinleşmeyi şart koşar:
"Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez." — HMK m.367/2
Bu nedenle örneğin boşanma kararının nüfusa, tapu iptal ve tescil kararının tapuya işlenmesi için kesinleşme şerhli ilam istenir. Ceza yargılamasında da mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz (5275 sayılı Kanun m.4/1); infaz süreci kesinleşmiş hükümle başlar. İlamın icraya konması ise ilamlı takip yazısında anlatılır.
Harç ödenmemişse ilam ve şerh alınabilir mi?
Evet. Taraflar harcın ödenip ödenmediğine bakılmaksızın ilamı her zaman alabilir; bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir (HMK m.302/1-2).
Sık sorulan sorular
İstinaf veya Yargıtay'dan dönen kararda kesinleşme şerhini kim verir?
Kanun yollarından geçerek kesinleşen kararlarda kesinleşme kaydını ve yerine getirme için gerekli bildirimleri ilk derece mahkemesi yapar (HMK m.302/5). Şerh, kararı veren mahkemeden istenir.
Her karar için kesinleşme şerhi beklemek gerekir mi?
Hayır. Temyiz kural olarak icrayı durdurmaz (HMK m.367/1). Kesinleşme şartı kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar ile ceza mahkûmiyetlerinin infazı gibi kanunun aradığı hâllerde gerekir (HMK m.367/2; 5275 s.K. m.4/1).